Kompas działa bez baterii i zasięgu telefonu, dlatego pozostaje jednym z podstawowych narzędzi orientacji w terenie. Na początek wystarczy opanować dwie techniki: „Red in the Shed”, czyli ustawianie kierunku w terenie, oraz system Silva 1-2-3 do wyznaczania azymutu z mapy.
Z czego składa się kompas płytkowy?
Najprostszy kompas turystyczny ma przezroczystą płytkę bazową, ruchomą tarczę i igłę magnetyczną. Zanim zaczniesz ćwiczyć, rozpoznaj elementy, które będą potrzebne podczas pracy z mapą i w terenie:
- Płytka bazowa – przezroczysta podstawa z krawędzią do przykładania do mapy oraz podziałką do mierzenia odległości.
- Igła magnetyczna – jej czerwony koniec wskazuje północ magnetyczną, a nie geograficzną.
- Obrotowy pierścień – tarcza z podziałką od 0° do 360°, służąca do ustawiania azymutu.
- Strzałka orientacyjna – oznaczenie na dnie tarczy, nazywane często „domkiem”. To z nią wyrównujesz igłę.
- Strzałka kierunkowa – znajduje się na płytce i pokazuje kierunek marszu.
Azymut to kąt określający kierunek od północy do wybranego celu. Kompas może wskazać azymut od 0° do 360°. Igła reaguje jednak na północ magnetyczną, która nie pokrywa się dokładnie z północą geograficzną. Różnicę nazywa się deklinacją magnetyczną. Przy zwykłym ćwiczeniu na krótkiej trasie nie musisz wykonywać skomplikowanych obliczeń, ale przy dokładnej nawigacji sprawdź wartość deklinacji na mapie.
Jak używać kompasu w terenie?
Trzymaj kompas płasko, przed sobą, mniej więcej na wysokości pasa lub klatki piersiowej. Strzałka kierunkowa powinna być skierowana od Ciebie. Łokcie przyciągnij do tułowia, aby ograniczyć drżenie rąk. Nie przechylaj płytki, ponieważ igła może ocierać o obudowę i zatrzymać się w niewłaściwym miejscu.
Przed odczytem odsuń kompas od metalowych przedmiotów i elektroniki. Telefon, nóż, klamra paska, metalowy zegarek, samochód czy ogrodzenie mogą zakłócić pracę igły. W takiej sytuacji kompas może pokazywać kierunek przesunięty o kilka lub więcej stopni. Jeśli wynik wydaje się podejrzany, odejdź od źródła zakłóceń i wykonaj pomiar ponownie.
Red in the Shed – ustawianie kierunku
Metoda „Red in the Shed” oznacza „czerwony w domku”. Jej zasada jest prosta: czerwona końcówka igły magnetycznej ma znaleźć się wewnątrz strzałki orientacyjnej na tarczy.
- Ustaw na obrotowym pierścieniu żądany azymut przy znaczniku na płytce.
- Trzymaj kompas poziomo, a strzałkę kierunkową skieruj od siebie.
- Obracaj całym ciałem, aż czerwona końcówka igły znajdzie się w „domku”. Nie obracaj w tym momencie tarczy.
- Spójrz wzdłuż strzałki kierunkowej. Wskazuje ona kierunek, w którym powinieneś iść.
Nie pomyl końców igły. W domku musi znaleźć się końcówka czerwona, nie biała. Ustawienie białej końcówki prowadzi do błędu o 180°, czyli skieruje Cię dokładnie w przeciwną stronę.
Jak wyznaczyć azymut z mapy? System Silva 1-2-3
System Silva 1-2-3 służy do przeniesienia kierunku z mapy na teren. Potrzebujesz mapy z siatką współrzędnych oraz kompasu płytkowego.
- Połącz punkt startowy z celem. Przyłóż dłuższą krawędź płytki do linii łączącej miejsce, w którym jesteś, z punktem, do którego chcesz dojść. Strzałka kierunkowa musi wskazywać cel, nie punkt startowy.
- Ustaw tarczę względem mapy. Trzymając płytkę nieruchomo, obracaj pierścień tak, aby linie orientacyjne były równoległe do pionowych linii siatki mapy. Północ na tarczy powinna wskazywać północ mapy.
- Przenieś kierunek w teren. Zdejmij kompas z mapy i trzymaj go poziomo. Obracaj się wraz z kompasem, aż czerwona końcówka igły znajdzie się w domku. Strzałka kierunkowa pokazuje kierunek celu.
Jeśli podczas pierwszego kroku skierujesz strzałkę od celu do punktu startowego, otrzymasz kierunek odwrotny. To kolejny błąd dający różnicę 180°.
Jak iść na azymut?
Nie patrz na kompas przy każdym kroku. Takie postępowanie spowalnia marsz, utrudnia obserwowanie podłoża i zwiększa ryzyko potknięcia. Lepiej podzielić trasę na krótkie odcinki między rozpoznawalnymi punktami.
- Ustaw azymut i zorientuj kompas metodą „Red in the Shed”.
- W kierunku wskazywanym przez strzałkę znajdź punkt pośredni, na przykład drzewo, skałę lub skraj polany.
- Opuść kompas i idź do wybranego punktu, kontrolując trasę wzrokiem.
- Po dotarciu sprawdź kierunek ponownie i wybierz następny punkt pośredni.
Przy dobrej widoczności punkt może znajdować się dalej. W lesie, we mgle lub na nierównym terenie wybieraj krótsze odcinki. Dzięki temu niewielkie odchylenie łatwiej skorygować.
Wartości azymutów i najczęstsze błędy
Poniższa tabela pozwala szybko przypomnieć sobie wartości głównych kierunków:
| Kierunek | Azymut | Znaczenie |
|---|---|---|
| Północ | 0° lub 360° | Kierunek odniesienia |
| Wschód | 90° | Prawo względem północy |
| Południe | 180° | Kierunek przeciwny do północy |
| Zachód | 270° | Lewo względem północy |
Przed wyruszeniem sprawdź kilka rzeczy, które mają największy wpływ na poprawność pomiaru:
- Trzymaj kompas poziomo i pozwól igle swobodnie się obracać.
- Odsuń telefon, nóż, klamry i inne metalowe przedmioty od kompasu.
- Upewnij się, że w domku znajduje się czerwona końcówka igły.
- Przy wyznaczaniu azymutu z mapy skieruj strzałkę od startu do celu.
- Nie patrz bez przerwy na kompas, tylko korzystaj z punktów pośrednich.
Przed wyjściem przećwicz całą procedurę w znanym miejscu. Wyznacz azymut do drzewa, przejdź do niego etapami i sprawdź, czy zachowałeś właściwy kierunek. Kilka takich ćwiczeń wystarczy, aby obsługa kompasu stała się płynna i pewna.
