Jak nosić odznaczenia wojskowe? Zasady i etykieta

W Wojsku Polskim sposób noszenia odznaczeń zależy od rodzaju munduru i charakteru uroczystości. Pełne odznaki orderów i odznaczeń stosuje się przede wszystkim podczas uroczystości państwowych i wojskowych, baretki przy większości ubiorów galowych, wyjściowych i służbowych, a miniaturki przy ubiorze wieczorowym. Szczegółowe wymiary i wzory określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej oraz jego załączniki.

Kiedy nosimy odznaczenia, a kiedy baretki?

Podstawą jest rozporządzenie MON wydane na podstawie ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Odznaki orderów i odznaczeń, czyli ich pełne formy zawieszone na wstążkach, nosi się na kurtce munduru galowego podczas uroczystości państwowych z udziałem najwyższych władz, obchodów świąt narodowych i wojskowych oraz wręczania orderów i odznaczeń. W tych okolicznościach żołnierz nosi co najmniej jedną odznakę.

Baretka jest skróconą formą orderu lub odznaczenia. Miniaturki stosuje się przy ubiorze wieczorowym. Przepisy dopuszczają też noszenie pełnych odznak na niektórych innych rodzajach munduru, zależnie od okoliczności i zaleceń organizatora.

Baretki Orderu Wojennego Virtuti Militari i Orderu Krzyża Wojskowego mogą być noszone na bluzie munduru polowego, ćwiczebnego oraz na bluzach i kombinezonach ubiorów specjalnych, z wyjątkiem ubrania czołgisty-warsztatowca. Nie nosi się ich podczas działań bojowych, szkolenia poligonowego i ćwiczeń.

Jak rozmieszczać odznaczenia na mundurze?

Wojska Lądowe i Siły Powietrzne

Na kurtkach munduru Wojsk Lądowych i Sił Powietrznych pełne odznaki orderów i odznaczeń umieszcza się symetrycznie, 55 mm powyżej patki lewej górnej kieszeni. Wstążki powinny tworzyć równą linię poziomą, a ich długość wynosi od 55 do 60 mm.

Przy większej liczbie odznak stosuje się następujące zasady:

• Jedną odznakę umieszcza się na wysokości lewej piersi, symetrycznie względem patki kieszeni i guzika.
• Od dwóch do czterech odznak umieszcza się w jednym rzędzie, bez przerw między wstążkami.
• Od pięciu do ośmiu odznak zajmuje szerokość czterech wstążek, a kolejne wstążki częściowo przykrywają poprzednie.
• W jednym rzędzie można umieścić maksymalnie osiem odznak.
• Przy większej liczbie odznak tworzy się kolejne rzędy, tak aby odznaki wyższego rzędu zasłaniały dolne do połowy.

Baretki umieszcza się bezpośrednio nad patką lewej górnej kieszeni. Jedną baretkę centruje się nad kieszenią, a od dwóch do trzech układa w jednym rzędzie. Powyżej trzech baretek stosuje się kolejne rzędy, zwykle po trzy w każdym. Wysokość baretki wynosi 8–10 mm. Baretek nie rozdziela się przerwami.

Jeżeli kołnierz zasłania pierwszą baretkę najwyższego orderu lub odznaczenia, w górnym rzędzie pozostawia się tylko dwie widoczne baretki.

Marynarka Wojenna

Na kurtce munduru Marynarki Wojennej odznaki i baretki umieszcza się 140–160 mm ponad drugim guzikiem od góry lewego rzędu guzików. Na bluzie wyjściowej marynarskiej punkt odniesienia stanowi początek rozcięcia dekoltu, a odznaki i baretki umieszcza się 20 mm powyżej tego miejsca.

• Jedną pełną odznakę umieszcza się symetrycznie między krawędzią kołnierza a wszyciem rękawa.
• Od dwóch do czterech odznak tworzy jeden rząd bez przerw między wstążkami.
• Większą liczbę odznak układa się w kolejnych rzędach, stosując zasady częściowego zasłaniania niższych rzędów.
• Jedną lub dwie baretki układa się symetrycznie między kołnierzem a wszyciem rękawa.
• Trzy baretki umieszcza się w jednym rzędzie, a większą liczbę w kolejnych rzędach po trzy.

Na bluzie munduru ćwiczebnego, a także na bluzach i kombinezonach ubiorów specjalnych, baretki nosi się bezpośrednio nad oznaką stopnia wojskowego. Jedną baretkę centruje się nad oznaką stopnia, natomiast większy zestaw układa w rzędach bezpośrednio jeden pod drugim.

Jaka jest kolejność i hierarchia odznaczeń?

Odznaki, baretki i miniaturki układa się według starszeństwa. Przepisy wskazują następującą kolejność:

• Ordery i odznaczenia nadane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
• Ordery i odznaczenia nadane przez Prezesa Rady Ministrów.
• Ordery i odznaczenia nadane przez Ministra Obrony Narodowej.
• Ordery i odznaczenia zagraniczne, noszone w ostatniej kolejności, z wyjątkami przewidzianymi dla uroczystości związanych z obcym państwem.

Jeżeli żołnierz posiada ten sam order w kilku klasach, nosi tylko odznakę, baretkę lub miniaturkę najwyższej posiadanej klasy. Tę samą zasadę stosuje się do odznaczeń mających kilka stopni. Wyjątek dotyczy Orderu Wojennego Virtuti Militari i Orderu Krzyża Wojskowego, których wszystkie posiadane klasy mogą być noszone jednocześnie.

Odznaki orderów i odznaczeń obcych państw nosi się po odznakach polskich, zgodnie z przepisami państwa, które je ustanowiło. Wyjątkowo odznaczenie zagraniczne może znaleźć się przed polskimi, gdy uroczystość dotyczy jego wręczenia albo odbywa się wobec oficjalnych przedstawicieli tego państwa.

Odznaki honorowe i specjalne

Odznaki absolwenckie, honorowe, pamiątkowe, jubileuszowe, okolicznościowe, organizacyjne oraz znaki specjalne nosi się na kurtce munduru galowego lub wyjściowego, a także na bluzie wyjściowej marynarskiej. Na kurtce munduru służbowego można je nosić w przypadkach określonych przepisami.

Na kurtkach Wojsk Lądowych i Sił Powietrznych na każdej z górnych kieszeni można umieścić maksymalnie dwie określone odznaki, a łącznie na obu kieszeniach nie więcej niż cztery. Ich rozmieszczenie musi zachowywać symetrię. W Marynarce Wojennej miejsce zależy także od wymiarów odznaki. Większe odznaki umieszcza się w odległości 60–80 mm na zewnątrz drugiego górnego prawego guzika, natomiast mniejsze – 10 mm na zewnątrz pierwszego górnego guzika.

W razie rozbieżności między praktyką a przyjętym zwyczajem decydujące są przepisy rozporządzenia MON, zwłaszcza załącznik nr 17 z graficznym przedstawieniem rozmieszczenia odznak, baretek i miniaturek.