Największy skakun – opis gatunku, występowanie, ciekawostki

Za największego skakuna na świecie uznaje się Hyllusa diardi – dorosłe samice tego gatunku mogą przekraczać 2 cm długości. Ten azjatycki pająk imponuje rozmiarami i sprawnością łowiecką, a także wzbudza coraz większe zainteresowanie wśród miłośników stawonogów. Więcej o jego wyglądzie, występowaniu i zdumiewających zdolnościach przeczytasz w dalszej części artykułu.

Jak wygląda największy skakun – Hyllus diardi?

Hyllus diardi należy do rodziny skakunowatych (Salticidae), która liczy około 5 600 gatunków i jest najliczniejszą wśród wszystkich pająków. Ciało największych osobników jest krępe, osadzone na krótkich i mocnych odnóżach, a głowotułów ma z przodu ściętą, szeroką sylwetkę. Dla porównania, pospolity w Polsce skakun arlekinowy – zwany również pląsem zebrą – osiąga zaledwie 5–8 mm, podczas gdy Hyllus diardi jest od niego znacznie masywniejszy.

Czym różnią się samiec i samica Hyllusa diardi?

Samiec ma ciemne, połyskujące ubarwienie – głowotułów oraz odnóża są czarne, a odwłok wykazuje opalizującą zieleń. Wyraźnie dłuższa pierwsza para odnóży służy mu podczas zalotów i odstraszania rywali. W porównaniu z samicą jest on wyraźnie drobniejszy, słabiej owłosiony, a jego głowotułów ma wyraźnie spiczasty kształt.

Samica natomiast wyróżnia się jaśniejszym ubarwieniem, przeważnie żółtoszarym, z żółtoczarnymi wzorami na odwłoku, które różnią się między osobnikami. Za drugą parą oczu po bokach głowy posiada włoski układające się niczym rzęsa. Jest przy tym znacznie masywniejsza i bardziej owłosiona, a kształt jej głowotułowia jest okrągły.

Jakie ubarwienie cechuje Hyllusa diardi?

Choć najczęściej spotyka się opisane wyżej ubarwienie, w pojedynczych miotach pojawiają się również samice o białym lub czerwonawym odcieniu. Nie są one jednak wydzielane jako odrębne odmiany hodowlane – stanowią raczej naturalną, choć rzadko powtarzalną zmienność. Niezależnie od koloru ciało wszystkich osobników zdradwa słabe owłosienie i nieduże kądziołki przędne, co jest typowe dla całej rodziny.

Gdzie występuje Hyllus diardi?

Gatunek ten zamieszkuje Azję Południowo-Wschodnią – od Indii, Mjanmy, Tajlandii i Laosu przez Chiny aż po Indonezję, w tym wyspę Jawę. Jego środowisko to wilgotne zarośla i krzewy w pobliżu lasów namorzynowych, stąd w języku angielskim nazywany bywa „Mangrove Heavy Jumping Spider”. Skakuny zamieszkują różnorodne siedliska na całym świecie – w Polsce stwierdzono dotąd 59 gatunków, a najbardziej rozpowszechniony jest wspomniany już skakun arlekinowy, spotykany na ścianach budynków, płotach i pniach drzew.

Poniższe zestawienie ukazuje różnice wielkości i zasięgu trzech wybranych przedstawicieli:

Wszystkie one należą do rodziny skakunowatych, ale wyraźnie widać, że Hyllus diardi pozostaje pod względem rozmiarów bezkonkurencyjny.

Jak żyje i poluje największy skakun?

Hyllus diardi prowadzi wyłącznie dzienny tryb życia. Podobnie jak inne skakuny, nie buduje sieci łownych – zamiast tego czasami przędzie niewielką sakwę, która pełni funkcję kryjówki i miejsca odpoczynku. Całą swoją aktywność skupia na ciągłym przemieszczaniu się w poszukiwaniu zdobyczy.

Jaką technikę skoku stosuje Hyllus diardi?

Pająk skrada się do ofiary na odległość zaledwie kilku centymetrów, po czym wykonuje błyskawiczny wyskok. Badania prowadzone na innych gatunkach – zwłaszcza na skakunie arlekinowym – pokazały, że prędkość takiego ataku sięga nawet 700 mm/s, a średnia wynosi około 600 mm/s. W trakcie skoku pająk produkuje wyjątkowo mocną nić asekuracyjną, przytwierdzoną wcześniej do podłoża. Jak wykazał zespół Avy Chen, Kris Kima i Paula S. Shamble’a w publikacji z 2021 roku na łamach „Current Biology”, nitka ta powstaje w niezwykle krótkim czasie i chroni pająka przed upadkiem.

W diecie Hyllusa diardi dominują owady i inne stawonogi. Dorosłe osobniki są w stanie upolować nawet ofiary dwukrotnie większe od siebie – paraliżują je jadem, który dla człowieka nie stanowi zagrożenia, choć ukąszenie może przypominać użądlenie pszczoły. Z kolei badania ekologiczne T. Okuyamy z 2007 roku na skakunie arlekinowym ujawniły, że aż 57% jego ofiar należało do rodziny komarowatych, co sugeruje ogromną rolę tych pająków w naturalnej kontroli populacji komarów.

W okresie godowym samce Hyllusa diardi urządzają widowiskowy taniec – wymachują pierwszą, wydłużoną parą odnóży i uderzają odwłokiem o podłoże. Dopiero po takim pokazie i zaakceptowaniu przez samicę dochodzi do kopulacji. U spokrewnionego skakuna arlekinowego samiec sygnalizuje swoje zamiary za pomocą bardzo dużych nogogłaszczków trzymanych skośnie do przodu, a samica wybiera partnera o ubarwieniu zbliżonym do własnego. Co istotne, po udanej kopulacji samica potrafi przechowywać nasienie przez długi czas, co zwiększa szanse na złożenie zapłodnionych jaj w dogodnym momencie.

Jakimi niezwykłymi zdolnościami wyróżniają się skakuny?

Skakuny od dawna intrygują naukowców – nie tylko rozmiary, lecz przede wszystkim zaawansowane zmysły i zachowania. Poniżej zebrano najciekawsze odkrycia, które pokazują, dlaczego te pająki są wyjątkowe wśród stawonogów.

Dlaczego wzrok skakunów jest tak wyjątkowy?

Każdy skakun posiada cztery pary oczu rozmieszczone wokół głowotułowia, co daje pole widzenia sięgające prawie 360°. Największą rolę odgrywa para przednia, w której dwa środkowe oczka są wyraźnie powiększone. Ich budowa – szczegółowo opisana przez M.F. Landa w 1985 roku – obejmuje kilka siatkówek ułożonych jedna nad drugą; pająk może nimi poruszać, co umożliwia śledzenie obiektów bez obracania ciała. Różne siatkówki dostarczają przy tym ostry obraz w kolorze, a całość zapewnia widzenie stereoskopowe.

Dzięki takiemu wyposażeniu skakun reaguje głównie na ruch, ale jednocześnie potrafi rozpoznać zagrożenia nawet wtedy, gdy pozostają one nieruchome. W serii doświadczeń Danieli C. Rößler, Massima De Agrò, Krisa Kima i Paula S. Shamble’a, opublikowanych w 2022 roku w „Functional Ecology”, okrągły przedmiot z imitacją oczu innego pająka wzbudzał zainteresowanie, lecz nie wywoływał paniki – pająk rozpoznawał, że nie jest to realne niebezpieczeństwo. Z kolei zapach lub widok zwłok naturalnego drapieżnika z rodzaju Marpissa natychmiast prowokował ucieczkę. Podobnie działał martwy przedstawiciel rodzaju Phidippus, czyli większego pająka, który normalnie nie występuje w środowisku skakunów. Natomiast przestrzennie wydrukowana imitacja dużego pająka bez oczu jedynie niepokoiła badane osobniki, skłaniając je do asekuracyjnego odwrotu.

Czy skakuny potrafią się uczyć?

Tak, i to w stopniu rzadko spotykanym u bezkręgowców. Skakun arlekinowy zapamiętuje konfigurację terenu i potrafi wyciągać wnioski z nieudanych ataków. Nie atakuje również przedmiotów, których nie identyfikuje jako potencjalna zdobycz – reaguje wyłącznie na obiekty spełniające określony wzorzec. Dzięki złożonemu zwojowi nerwowemu, który może zajmować nawet 25% objętości głowotułowia, skakuny łączą sprawny wzrok z przetwarzaniem informacji na poziomie daleko wykraczającym poza zwykły odruch.

Jak śpią skakuny?

U skakunów zaobserwowano zachowania wskazujące na występowanie snu fazy REM. Badania z 2021 roku, prowadzone przez Danielę C. Rößler, Massima De Agrò, Elię Biundo i Paula S. Shamble’a i opublikowane w „Frontiers in Zoology”, ujawniły mimowolne ruchy odnóży, kądziołek przędnych oraz siatkówek w trakcie snu. Sugeruje to stan głębokiego spoczynku zbliżony do marzeń sennych obserwowanych u kręgowców, co czyni skakuny jeszcze bardziej fascynującym obiektem badań.

Skakun arlekinowy zapamiętuje układ otoczenia i potrafi uczyć się na błędach – jego zdolności poznawcze są porównywalne z niektórymi kręgowcami.