F-15 – kiedy powstał ten samolot i jaka jest jego historia?

F-15 Eagle po raz pierwszy wzbił się w powietrze 27 lipca 1972 roku, a do służby operacyjnej w amerykańskich siłach powietrznych wszedł w styczniu 1976 roku. Powstał jako wyspecjalizowany myśliwiec przewagi powietrznej, lecz kolejne modernizacje przekształciły go w platformę wielozadaniową. Najnowszy wariant F-15EX sprawia, że konstrukcja zaprojektowana ponad pół wieku temu nadal pozostaje użyteczna i jest produkowana.

Dlaczego powstał F-15?

Genezy F-15 należy szukać w drugiej połowie lat 60. XX wieku, w okresie zimnej wojny i rywalizacji Stanów Zjednoczonych ze Związkiem Radzieckim. Doświadczenia z walk powietrznych nad Wietnamem pokazały, że amerykańskie lotnictwo potrzebuje samolotu zaprojektowanego przede wszystkim do zdobywania przewagi w powietrzu. Wcześniejsze konstrukcje, takie jak F-4 Phantom II, miały wykonywać wiele różnych zadań, lecz ich załogi i wyposażenie nie zawsze były optymalnie dostosowane do walki manewrowej.

Drugim silnym impulsem była prezentacja radzieckiego MiG-25 w 1967 roku. Amerykanie obawiali się, że nowy samolot może uzyskać dużą przewagę dzięki wysokiej prędkości, pułapowi i osiągom. Późniejsza analiza egzemplarza MiG-25, który został przejęty przez japońskiego pilota, wykazała, że część tych obaw była przesadzona. Sam program F-X, czyli Fighter Experimental, zdążył jednak określić wymagania dla nowego amerykańskiego myśliwca.

W 1969 roku USAF wybrały firmę McDonnell Douglas do opracowania konstrukcji. Wymagania obejmowały między innymi dwa silniki, maksymalną masę startową na poziomie około 18 ton, prędkość maksymalną 2,5 Ma oraz stosunek ciągu do masy wynoszący 1,0. F-15 miał być szybki, zwrotny, zdolny do działania na dużym pułapie i wyposażony w radar pozwalający wykrywać cele także poniżej samolotu, w warunkach tak zwanego patrzenia w dół i zestrzeliwania z góry.

Projektanci postawili na samolot bez wyraźnego kompromisu między osiągami a uzbrojeniem. F-15 otrzymał nowoczesną awionikę, dwa silniki i konstrukcję umożliwiającą pilotowi prowadzenie walki bez drugiego członka załogi. Pierwszy seryjny egzemplarz dostarczono w 1974 roku, natomiast pierwsza jednostka wyposażona w te samoloty osiągnęła gotowość bojową w styczniu 1976 roku.

Najważniejsze daty i wersje F-15

Jak rozwijały się kolejne warianty?

Pierwsze wersje, F-15A i dwumiejscowa F-15B, były podporządkowane walce powietrznej. Samolot miał przechwytywać przeciwnika, uzyskiwać przewagę dzięki osiągom i wykorzystywać pociski powietrze–powietrze. W tej konfiguracji nie był projektowany jako klasyczny samolot do głębokich uderzeń na cele naziemne.

W 1979 roku pojawiły się wersje F-15C i F-15D. Otrzymały większy zapas paliwa, możliwość stosowania dodatkowych zbiorników, ulepszoną awionikę oraz wzmocnione elementy podwozia. Modernizacja zwiększyła zasięg i możliwości operacyjne bez zmiany podstawowej roli samolotu. Wersje C i D stały się przez wiele lat podstawowymi myśliwcami przewagi powietrznej USAF.

Największą zmianę przyniósł F-15E Strike Eagle. Demonstrator tej wersji oblatano 8 lipca 1980 roku, a samolot osiągnął gotowość bojową w 1988 roku. F-15E zachował zdolność prowadzenia walki powietrznej, ale otrzymał wyposażenie i konstrukcję dostosowane do atakowania celów naziemnych w dzień i w nocy, przy każdej pogodzie. Dwumiejscowa załoga pozwalała rozdzielić zadania pilota i operatora systemów uzbrojenia.

Najważniejsze różnice między głównymi odmianami można ująć następująco:

• F-15A/B – pierwotny myśliwiec przewagi powietrznej oraz jego wersja dwumiejscowa.
• F-15C/D – wariant z większym zapasem paliwa i unowocześnioną awioniką, nadal przeznaczony głównie do walki powietrznej.
• F-15E Strike Eagle – cięższy, dwumiejscowy samolot do uderzeń na cele naziemne, zachowujący zdolności myśliwskie.
• F-15EX – współczesna odmiana z cyfrową awioniką, radarem AESA i zwiększonymi możliwościami przenoszenia uzbrojenia.

W XXI wieku Boeing rozwijał także wariant Advanced Eagle, na którym oparto między innymi odmiany eksportowe dla Arabii Saudyjskiej i Kataru. Nie należy mylić go z F-15SE Silent Eagle. Silent Eagle był demonstratorem i propozycją głębokiej modernizacji F-15E, obejmującą między innymi ograniczenie wykrywalności radarowej oraz konforemne komory uzbrojenia. Nie stał się jednak seryjnym wariantem używanym na dużą skalę.

F-15EX – druga młodość konstrukcji

F-15EX Eagle II nie jest po prostu nieznacznie odświeżonym F-15C. To nowa wersja wyposażona w cyfrową awionikę, zaawansowany system samoobrony i radar AESA, czyli radar z aktywnym skanowaniem elektronicznym. Stosowany w tej rodzinie radar AN/APG-82 może wykrywać i śledzić cele, a także wspierać działania z zakresu walki radioelektronicznej.

Samolot nie ma właściwości stealth porównywalnych z F-22 Raptorem czy F-35. Jego uzbrojenie jest przenoszone głównie na zewnętrznych podwieszeniach, a klasyczne ustawienie stateczników zwiększa skuteczną powierzchnię odbicia radarowego. F-15EX ma jednak wykonywać inne zadania niż niewykrywalne samoloty 5. generacji. Może przenosić dużą liczbę pocisków i bomb, działać jako ciężka platforma uzbrojenia oraz wykorzystywać dane przekazywane przez inne samoloty i systemy rozpoznawcze.

W tej roli określenie „ciężarówka z rakietami” opisuje jego zaletę lepiej niż klasyfikacja samego płatowca. F-15EX może przenosić do 22 pocisków AIM-120 AMRAAM w konfiguracji wykorzystującej wielozamkowe belki podwieszeń. Dzięki temu uzupełnia F-22 i F-35, które mogą wykrywać cele i działać bliżej bronionej przestrzeni, podczas gdy większy F-15EX przenosi znaczną część uzbrojenia i atakuje z dalszej odległości.

Dlaczego F-15 nadal pozostaje w służbie?

Długowieczność F-15 wynika z połączenia dużego płatowca, wysokiego udźwigu, dwóch silników i możliwości wymiany kolejnych elementów wyposażenia. Modernizacja radaru, komputera misji, systemów łączności i samoobrony pozwala zwiększać zdolności samolotu bez projektowania całej konstrukcji od początku. W starszych F-15 stosowano między innymi radary AESA APG-63, a w F-15E rozwiązania z rodziny APG-82.

Nie oznacza to, że każda wersja zachowała pierwotną przewagę nad wszystkimi współczesnymi myśliwcami. F-15C i F-15D są konstrukcjami starzejącymi się, dlatego F-15EX ma przejąć część ich zadań w USAF. F-15E ma z kolei mocniejszą pozycję jako samolot uderzeniowy, ponieważ długo nie miał bezpośredniego następcy o podobnym połączeniu udźwigu, zasięgu i możliwości walki powietrznej.

F-15 przetrwał zmianę generacji nie dlatego, że zachował wszystkie przewagi z lat 70., lecz dlatego, że jego duży płatowiec pozwalał wielokrotnie wymieniać sensory, komputery, uzbrojenie i systemy samoobrony.

Samoloty tej rodziny służyły w USA, Izraelu, Japonii, Arabii Saudyjskiej, Korei Południowej i Singapurze. Licencyjną produkcję japońskich F-15J/DJ prowadziła firma Mitsubishi Heavy Industries. Boeing, który połączył się z McDonnell Douglas w 1997 roku, kontynuuje rozwój i produkcję najnowszych odmian.

Najkrótsza odpowiedź na pytanie „F-15 – kiedy powstał?” brzmi więc: prototyp oblatano 27 lipca 1972 roku, a do służby operacyjnej wprowadzono go w 1976 roku. Od tego czasu Eagle przeszedł drogę od wyspecjalizowanego myśliwca przewagi powietrznej do wielozadaniowej platformy F-15EX, która może współpracować z samolotami 5. generacji i nadal pełnić ważne zadania w nowoczesnych siłach powietrznych.