Staza taktyczna, czyli opaska uciskowa, służy do tamowania masywnego krwotoku z kończyny, gdy bezpośredni ucisk nie wystarcza albo nie można go skutecznie zastosować. Zakłada się ją 5–7 cm powyżej rany, nigdy na stawie, dokręca do całkowitego ustania krwawienia, zabezpiecza i zapisuje czas założenia. Raz założonej stazy nie wolno luzować.
Jak założyć stazę taktyczną?
Staza, na przykład CAT, działa przez silny ucisk naczyń krwionośnych. Jej podstawowym elementem jest kołowrotek, nazywany też windlassem. Używaj wyłącznie profesjonalnej opaski przeznaczonej do tego celu. W sytuacji zagrożenia najpierw zadbaj o własne bezpieczeństwo i zadzwoń pod 112 lub 999, najlepiej prosząc inną osobę o wykonanie telefonu.
Postępuj według kolejnych kroków:
- Odsłoń ranę. Zlokalizuj źródło krwawienia, rozcinając lub odsuwając ubranie, jeśli można to zrobić bez narażania siebie. Nie trać czasu na dokładne oczyszczanie rany.
- Umieść stazę 5–7 cm powyżej rany. Nie zakładaj jej na kolanie, łokciu ani innym stawie. Jeżeli nie możesz szybko ustalić miejsca krwawienia, załóż ją wysoko na kończynie.
- Zaciągnij pasek tak mocno, jak to możliwe. W modelu CAT przełóż taśmę wokół kończyny, zapnij ją i zabezpiecz rzepem. Luźno założona opaska może nie zatrzymać krwawienia.
- Kręć kołowrotkiem do ustania krwawienia. Obracaj go, aż krwawienie całkowicie ustanie. Może to wymagać dużej siły i powodować ból, ale częściowe dokręcenie jest nieskuteczne.
- Zabezpiecz kołowrotek. Umieść go w przeznaczonym do tego uchwycie i zapnij element blokujący, aby nie doszło do poluzowania.
- Zapisz dokładny czas założenia. Zrób to na opasce, skórze poszkodowanego lub innym widocznym miejscu. Informacja będzie potrzebna zespołowi medycznemu.
Nie luzuj ani nie zdejmuj stazy samodzielnie. Raz prawidłowo założona powinna pozostać na miejscu do czasu przejęcia poszkodowanego przez personel medyczny. Jej późniejsze rozluźnianie lub zdejmowanie wymaga oceny i decyzji lekarza. Staza całkowicie ogranicza przepływ krwi, dlatego po jej zastosowaniu liczy się szybki transport do szpitala. Nie kieruj się sztywną regułą „120 minut” jako pozwoleniem na samodzielne luzowanie. Czas założenia trzeba zapisać, ale dalsze postępowanie należy do medyków.
Kiedy użyć stazy?
Staza jest środkiem ostatecznym przy krwotoku z kończyny, który zagraża życiu. W pierwszej kolejności stosuje się silny, bezpośredni ucisk rany, o ile sytuacja i rodzaj urazu na to pozwalają. Opaska może być potrzebna, gdy ucisk nie zatrzymuje krwawienia, rana jest trudno dostępna albo trzeba szybko pomóc wielu poszkodowanym.
| Sytuacja | Zalecane działanie |
|---|---|
| Całkowita lub częściowa amputacja kończyny | Załóż stazę natychmiast powyżej miejsca urazu i dokręć do ustania krwawienia. |
| Masywny krwotok z kończyny, którego nie zatrzymuje ucisk | Zastosuj stazę 5–7 cm powyżej rany, poza stawem. |
| Zmiażdżenie z ciężkim, niekontrolowanym krwawieniem | Załóż stazę, jeśli bezpośredni ucisk nie działa lub nie można go utrzymać. |
| Małe, powierzchowne skaleczenie | Nie stosuj stazy. Użyj bezpośredniego ucisku i opatrunku. |
| Krwawienie z głowy, szyi lub tułowia | Nie zakładaj stazy. Uciśnij ranę i postępuj zgodnie z poleceniami dyspozytora. |
Staza nie jest przeznaczona do każdego krwawienia. Jej użycie ma sens wtedy, gdy utrata krwi może doprowadzić do śmierci w krótkim czasie. Przy ciężkim krwawieniu nie czekaj na pojawienie się wszystkich objawów wstrząsu. Bladość, zimny pot, narastająca senność lub splątanie dodatkowo wskazują na pilność sytuacji, ale nie powinny opóźniać tamowania krwotoku.
Na co uważać?
Najczęstsze błędy wynikają z pośpiechu albo z obawy przed mocnym dokręceniem opaski:
- Założenie stazy na stawie zmniejsza skuteczność ucisku.
- Zbyt luźne zaciągnięcie paska może nie zatrzymać krwawienia, a nawet utrudnić jego ocenę.
- Przerwanie dokręcania przed ustaniem krwawienia pozostawia poszkodowanego w stanie bezpośredniego zagrożenia.
- Brak zapisu czasu utrudnia personelowi ocenę dalszego leczenia.
- Luzowanie stazy przez osobę postronną może spowodować ponowne, gwałtowne krwawienie.
Po założeniu opaski nie przykrywaj jej ubraniem ani opatrunkiem. Poszkodowanego należy chronić przed wychłodzeniem, obserwować jego świadomość i oddech oraz przekazać ratownikom informację o rodzaju urazu, miejscu założenia i dokładnej godzinie.
Co zrobić po założeniu stazy?
Staza jest tylko doraźnym działaniem ratującym życie. Wezwij zespół ratownictwa medycznego, nie zostawiaj poszkodowanego samego i wykonuj polecenia dyspozytora. Jeśli osoba przestanie reagować i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową oraz użyj AED, gdy jest dostępne.
Najważniejsze są trzy czynności: założyć stazę powyżej rany, dokręcić ją do zatrzymania krwawienia i zapisać czas. Nie zdejmuj ani nie luzuj opaski przed oceną medyczną.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112 lub 999 i wykonuj polecenia dyspozytora.
