Pucz wojskowy to nielegalny zamach stanu, w którym grupa wojskowych lub część sił zbrojnych próbuje siłowo przejąć władzę w państwie i obalić dotychczasowy rząd. Termin „pucz” jest germanizmem i pochodzi od niemieckiego słowa Putsch. W szerszym znaczeniu oznacza przewrót wojskowy albo zamach stanu.
Czym charakteryzuje się pucz?
Pucz nie jest zwykłą zmianą rządu ani legalnym przejęciem władzy po wyborach. Jego istotą jest naruszenie porządku konstytucyjnego i użycie siły lub groźby jej użycia przez zorganizowaną grupę. Najczęściej za takim działaniem stoją oficerowie wysokiego szczebla, choć mogą ich wspierać także politycy, służby lub inne elity państwowe.
Najważniejsze cechy puczu to:
- Nielegalność – działania są sprzeczne z konstytucją i obowiązującym porządkiem prawnym.
- Udział wojska – siły zbrojne lub ich część stanowią główne narzędzie przejęcia władzy.
- Nagłość – pucz zwykle rozpoczyna się jako szybka, zaskakująca akcja mająca opanować najważniejsze instytucje.
- Cel polityczny – zamachowcy dążą do odsunięcia legalnych władz i przejęcia kontroli nad państwem.
Przykład puczu w historii Polski
Za przykład puczu wojskowego w Polsce uznaje się przewrót majowy z 1926 roku, przeprowadzony przez marszałka Józefa Piłsudskiego i podporządkowane mu oddziały. W wyniku kilkudniowych walk w Warszawie od władzy odsunięto prezydenta Stanisława Wojciechowskiego oraz legalny rząd, a władzę przejął obóz piłsudczykowski.
Określenie „pucz” odnosi się więc przede wszystkim do nagłego i niezgodnego z prawem przejęcia władzy, w którym decydującą rolę odgrywają wojskowi.
