Najsłynniejszym niemieckim generałem dowodzącym Afrika Korps był Erwin Rommel, późniejszy feldmarszałek i „Lis Pustyni”. Nie dowodził jednak Deutsches Afrikakorps przez cały okres jego istnienia. Początkowo kierował korpusem, a po utworzeniu wyższych struktur objął dowództwo nad Panzergruppe Afrika, później Panzerarmee Afrika.
Erwin Rommel jako pierwszy dowódca Afrika Korps
Erwin Rommel przybył do Afryki Północnej w lutym 1941 roku, aby dowodzić niemieckimi siłami wysłanymi na pomoc włoskim wojskom w Libii. Początkowo nosiły one nazwę sił blokujących, a następnie zostały przekształcone w Deutsches Afrikakorps (DAK). W jego skład weszły między innymi 5. Dywizja Lekka, później przemianowana na 21. Dywizję Pancerną, oraz 15. Dywizja Pancerna.
Rommel szybko przeszedł od zadań obronnych do działań ofensywnych. Jego dynamiczne operacje w Cyrenajce przyniosły mu rozgłos, choć nie zawsze były zgodne z rozkazami włoskiego dowództwa lub Berlina. To właśnie za sprawą tych działań utrwaliło się utożsamianie całych niemieckich wojsk w Afryce z jedną postacią i jedną nazwą – Afrika Korps.
DAK a Panzerarmee Afrika – skąd bierze się pomyłka?
Deutsches Afrikakorps było korpusem wojskowym, a nie całością sił Osi w Afryce Północnej. Gdy Rommel został dowódcą Panzergruppe Afrika, a następnie Panzerarmee Afrika, przestał być bezpośrednim dowódcą samego DAK. Korpus podlegał mu w ramach większej struktury operacyjnej, ale na jego czele stali inni generałowie.
Panzergruppe Afrika powstała w 1941 roku i obejmowała DAK oraz wybrane jednostki włoskie. 30 stycznia 1942 roku została przeformowana w Panzerarmee Afrika. Ta armia skupiała niemieckie i włoskie formacje działające na tym odcinku frontu, choć system dowodzenia pozostawał skomplikowany, ponieważ część włoskich oddziałów zachowywała podległość własnemu dowództwu.
| Okres | Jednostka lub struktura | Dowódca |
|---|---|---|
| 1941 | Deutsches Afrikakorps | Erwin Rommel |
| 1941–1942 | Deutsches Afrikakorps | Ludwig Crüwell |
| 1942 | Deutsches Afrikakorps | Georg Stumme |
| 1942 | Deutsches Afrikakorps | Wilhelm Ritter von Thoma |
| 1941–1942 | Panzergruppe Afrika, później Panzerarmee Afrika | Erwin Rommel |
Georg Stumme zastępował Rommla także podczas jego nieobecności w Afryce jesienią 1942 roku. Po śmierci Stummego dowodzenie przez krótki czas sprawował Wilhelm Ritter von Thoma. Rommel powrócił następnie do dowodzenia wyższą strukturą, a nie do roli stałego dowódcy samego korpusu.
Jak dowodził Rommel?
Rommel preferował bezpośrednią obecność na froncie. Często kierował działaniami z wysuniętych stanowisk, a podczas przemarszów korzystał z samolotu rozpoznawczego Fieseler Fi 156 Storch albo mobilnego wozu dowodzenia Sd.Kfz. 250/3 „Greif”. Taki styl pozwalał mu szybko reagować na sytuację, ale narażał również dowodzenie na dezorganizację, zwłaszcza gdy generał osobiście przejmował kontrolę nad pododdziałami.
Najważniejsze cechy jego stylu dowodzenia można ująć następująco:
- Dowodzenie z pierwszej linii – Rommel pojawiał się blisko walczących oddziałów i osobiście oceniał tempo marszu oraz sytuację na polu bitwy.
- Wykorzystanie forteli – Niemcy stosowali między innymi makiety czołgów ze sklejki i brezentu, aby zawyżyć ocenę własnych sił przez alianckie rozpoznanie.
- Nacisk na szybkość – manewr i tempo przemieszczania miały pozwolić słabszym liczebnie oddziałom uzyskać przewagę w wybranym miejscu.
- Budowanie morale – osobista obecność dowódcy i odnoszone zwycięstwa wzmacniały dumę żołnierzy z przynależności do DAK.
- Niezależność wobec przełożonych – Rommel opóźniał lub obchodził część rozkazów płynących z Rzymu i Berlina, gdy uważał je za sprzeczne z sytuacją na froncie.
Ten sposób działania przynosił sukcesy w warunkach wojny manewrowej, ale miał też ograniczenia. Rommel podejmował ryzykowne decyzje, a jego ofensywy często wyprzedzały możliwości zaopatrzenia. Braki paliwa, amunicji i części zamiennych stopniowo ograniczały skuteczność niemieckich wojsk, niezależnie od talentu ich dowódcy.
Dlaczego Rommel jest utożsamiany z całym Afrika Korps?
Rommel stał się symbolem kampanii afrykańskiej dzięki sukcesom z 1941 i 1942 roku, sprawnemu wykorzystaniu propagandy oraz szacunkowi, jakim darzyli go także niektórzy przeciwnicy. Przydomek „Lisa Pustyni” utrwalił obraz dowódcy, który osobiście prowadził swoje oddziały i wygrywał dzięki manewrowi oraz zaskoczeniu.
Popularny obraz jest jednak uproszczeniem. DAK miało własnych dowódców po odejściu Rommla na wyższe stanowisko, a niemieckie siły w Afryce obejmowały także formacje nienależące do tego korpusu. Rommel był więc pierwszym i najsłynniejszym dowódcą Deutsches Afrikakorps, lecz nie jedynym i nie tym, który kierował nim przez cały okres istnienia.
Najkrótsza poprawna odpowiedź brzmi: Erwin Rommel dowodził Afrika Korps na początku kampanii afrykańskiej, a później kierował całą Panzerarmee Afrika. Samym korpusem dowodzili następnie między innymi Ludwig Crüwell, Georg Stumme i Wilhelm Ritter von Thoma.
