Kompas pozwala wyznaczyć kierunek bez baterii, zasięgu i aplikacji. Aby poprawnie go czytać, trzymaj go poziomo, rozpoznaj północ wskazywaną przez igłę, a następnie wykorzystaj podziałkę do wyznaczenia azymutu – kąta między północą a kierunkiem na wybrany cel.
Z czego składa się kompas?
Kompas działa dzięki igle magnetycznej, która ustawia się zgodnie z polem magnetycznym Ziemi. Jej północny koniec jest zwykle oznaczony kolorem czerwonym. Odczyt wykonuj dopiero wtedy, gdy igła przestanie się poruszać.
Najważniejsze elementy kompasu to:
- Igła magnetyczna – wskazuje północ magnetyczną.
- Limbus – obrotowa tarcza z podziałką od 0 do 360 stopni, służąca do ustawiania i odczytywania azymutu.
- Strzałka kierunkowa – pokazuje kierunek marszu.
- Płytka podstawowa – przezroczysta część z krawędzią do pracy z mapą, często wyposażona w linijkę i skale.
W kompasach turystycznych igła często porusza się w cieczy, która tłumi drgania i przyspiesza stabilizację wskazania. Kompas i busola nie są jednak dokładnie tym samym. Busola ma dodatkowo przyrządy celownicze, takie jak muszka, szczerbinka lub lusterko. Ułatwiają one precyzyjne namierzenie odległego punktu.
| Stopnie | Kierunek | Oznaczenie |
|---|---|---|
| 0° lub 360° | Północ | N |
| 90° | Wschód | E |
| 180° | Południe | S |
| 270° | Zachód | W |
Jak przygotować mapę do pracy z kompasem?
Orientowanie mapy polega na ułożeniu jej tak, aby kierunki na mapie odpowiadały kierunkom w terenie. Dzięki temu łatwiej rozpoznasz swoją pozycję, szlak, rzekę czy szczyt.
- Połóż mapę na możliwie płaskiej powierzchni. Zlokalizuj miejsce, w którym się znajdujesz.
- Ustaw kompas na mapie tak, aby jego krawędź lub strzałka kierunkowa biegła równolegle do linii północ–południe, czyli południków mapy.
- Przytrzymaj kompas i obracaj całą mapę, aż północny koniec igły pokryje się z oznaczeniem północy na limbusie.
- Sprawdź mapę względem otoczenia. Droga, rzeka lub wzniesienie powinny znajdować się po właściwej stronie.
Po zorientowaniu mapy nie obracaj jej przypadkowo. Jeśli zmienisz miejsce, możesz ponownie sprawdzić ustawienie kompasem.
Jak wyznaczyć azymut w terenie?
Azymut to poziomy kąt mierzony zgodnie z ruchem wskazówek zegara od północy do kierunku na wybrany punkt. Podaje się go w stopniach, na przykład 45° dla kierunku północno-wschodniego.
Najłatwiej wyznaczyć go na mapie, a następnie przenieść do terenu:
- Połącz krawędzią kompasu punkt, w którym jesteś, z punktem docelowym. Strzałka kierunkowa musi wskazywać cel, nie miejsce startu.
- Obracaj limbus, aż jego linie północ–południe będą równoległe do południków na mapie. Oznaczenie północy powinno być skierowane ku północy mapy.
- Odczytaj wartość stopni przy strzałce kierunkowej. To azymut, według którego będziesz maszerować.
- Podnieś kompas i trzymaj go poziomo przed sobą. Obracaj całe ciało, aż czerwony koniec igły znajdzie się w oznaczonym polu północy, nazywanym czasem „domem” dla igły.
- Idź w stronę wskazywaną przez strzałkę kierunkową. Po drodze wybieraj wyraźne punkty, na przykład drzewo, głaz lub zakręt ścieżki, i sprawdzaj kurs po ich osiągnięciu.
Nie maszeruj przez długi czas z oczami wbitymi w kompas. Odczytaj kierunek, wybierz punkt na tej linii i dopiero do niego podejdź. W lesie lub przy ograniczonej widoczności regularnie kontroluj, czy igła nadal znajduje się w „domu”.
Co zakłóca wskazania kompasu?
Igła reaguje na pole magnetyczne, dlatego wynik może być błędny, gdy kompas znajduje się zbyt blisko określonych przedmiotów. Najczęstsze źródła zakłóceń to:
- telefon, powerbank, zegarek elektroniczny i inne urządzenia elektryczne,
- klucze, metalowe elementy plecaka, nóż oraz przedmioty ze stali lub żelaza,
- magnesy i głośniki,
- samochód, barierki, ogrodzenia i inne duże konstrukcje metalowe,
- przewody oraz instalacje pod wysokim napięciem.
Ostrzeżenie: kompas zawsze trzymaj poziomo i stabilnie. Przechylenie obudowy może utrudnić swobodny obrót igły, a odczyt wykonany w ruchu będzie mniej wiarygodny. Odsuń urządzenie od telefonu i metalowych przedmiotów, odczekaj chwilę i dopiero wtedy sprawdź kierunek.
Co zabrać przed wyruszeniem w teren?
Przed wyjściem sprawdź sprzęt w znanym i bezpiecznym miejscu. Krótka próba pozwoli wykryć problem z kompasem i przećwiczyć wyznaczanie kursu:
- Kompas z igłą poruszającą się swobodnie.
- Mapa terenu, najlepiej odporna na wilgoć.
- Ołówek i mały notatnik do zapisania azymutów.
- Telefon lub inne metalowe przedmioty odsunięte od kompasu podczas pomiaru.
Czy deklinacja magnetyczna ma znaczenie?
Deklinacja magnetyczna to różnica między północą geograficzną, zaznaczaną na mapie, a północą magnetyczną wskazywaną przez igłę. Wartość tej różnicy zależy od miejsca i zmienia się w czasie.
Podczas zwykłej turystyki w Polsce deklinacja jest najczęściej na tyle mała, że początkujący może ją pominąć. Przy długich trasach, precyzyjnej nawigacji, pracy z dokładną mapą lub wyprawach poza Polskę trzeba sprawdzić jej wartość na mapie albo w aktualnym źródle kartograficznym i uwzględnić ją w ustawieniu kompasu.
Kompas najlepiej traktować jako uzupełnienie mapy, a nie samodzielny zamiennik planowania trasy. Ćwicz najpierw w znanym terenie, a w trudnych warunkach, takich jak gęsta mgła w wysokich górach, nie polegaj na jednym sposobie orientacji.
