Bitwa 5 armii – jakie armie brały w niej udział?

W książce J.R.R. Tolkiena pięć armii tworzą gobliny, wargowie, krasnoludy, elfy i ludzie. Film Petera Jacksona zmienia ten układ, dlatego nie da się wskazać równie jednoznacznej „piątej armii”. Najczęściej przyjmuje się, że chodzi o dwa odrębne zastępy orków – z Dol Guldur i z Gundabadu – ale film nie definiuje tego wprost.

Bitwa Pięciu Armii w książce – jakie armie wymienił Tolkien?

W powieści Hobbit, czyli tam i z powrotem bitwa rozgrywa się pod Samotną Górą, czyli Ereborеm. To miejsce ma znaczenie nie tylko jako dawna siedziba krasnoludów. Kto kontroluje Erebor i pobliskie Dale, ten zyskuje ważny punkt na północy, dlatego o górę walczą zarówno sprzymierzeńcy, jak i siły zmierzające do jej zdobycia.

Tolkien przedstawia układ stron jasno. Po jednej stronie stają gobliny i dzikie wilki, a po drugiej elfy, ludzie i krasnoludy. W tradycji przekładowej oraz w analizach świata przedstawionego te pięć sił liczy się następująco:

• Goblini – główna armia atakująca Erebor. W późniejszej terminologii Tolkien często używał też słowa „orkowie”, ale w samym Hobbicie dominują „gobliny”.
• Wargowie – dzikie wilki sprzymierzone z goblinami. W książce nie są wyłącznie bezwolnymi zwierzętami, dlatego mogą być traktowane jako osobna siła uczestnicząca w bitwie.
• Krasnoludy – obrońcy Ereboru związani z kompanią Thorina Dębowej Tarczy oraz przybyłymi oddziałami.
• Elfy – wojska leśnych elfów dowodzonych przez Thranduila.
• Ludzie – mieszkańcy Miasta na Jeziorze i Dale, walczący o bezpieczeństwo oraz możliwość odbudowy swoich domów.

To właśnie książkowy podział dał nazwę bitwie. Nie chodziło o pięć równorzędnych, nowoczesnych armii w znaczeniu wojskowych formacji, lecz o pięć ludów lub grup walczących w jednym starciu. Wargowie pełnią tu funkcję odmienną od tej, którą mają w filmach Jacksona, gdzie są przede wszystkim zwierzętami wykorzystywanymi przez orków.

Jak zmienił się skład armii w filmie?

Hobbit: Bitwa Pięciu Armii nie przenosi książkowego układu wprost. Peter Jackson zastąpił gobliny przede wszystkim orkami, a wargowie nie występują jako samodzielna armia. Film rozbudował też pochodzenie i strukturę sił dowodzonych przez Azoga i Bolga. Dlatego widz może naliczyć cztery wyraźnie pokazane strony: krasnoludy, elfy, ludzi oraz orków.

Najbardziej logiczna filmowa interpretacja zakłada, że piątą armią są orkowie podzieleni według miejsca pochodzenia. Armia Azoga wiązana jest z Dol Guldur, natomiast zastępy Bolga przybywają z Gundabadu. Taki podział pozwala wskazać pięć stron konfliktu:

• krasnoludy z Ereboru i oddziały Daina,
• elfy dowodzone przez Thranduila,
• ludzie Barda,
• orkowie związani z Dol Guldur i Azogiem,
• orkowie z Gundabadu prowadzeni przez Bolga.

Nie oznacza to jednak, że film precyzyjnie ogłasza taki podział. Azog jest nadrzędnym dowódcą, a Bolg wykonuje jego rozkazy, więc nie są to dwie całkowicie niezależne strony konfliktu. Można mówić o dwóch armiach w sensie organizacyjnym lub geograficznym, ale nie o dwóch wrogich sobie obozach.

Czy piątą armią są orły, nietoperze albo inne stworzenia?

Wśród widzów pojawiło się kilka innych interpretacji. Orły przybywają pod koniec bitwy i pomagają odwrócić jej losy, lecz jest ich niewiele i film nie przedstawia ich jako pełnej armii. Nie otrzymujemy też informacji, że stanowią jedną z pięciu stron planujących konflikt.

Podobnie jest z nietoperzami. W filmie to latające stworzenia wykorzystywane przez orków, między innymi w scenach związanych z Gundabadem. Nie pokazano ich własnego dowództwa, celów politycznych ani niezależnego sojuszu. Dlatego traktowanie ich jako armii pozostaje fanowskim żartem lub interpretacją, a nie faktem fabularnym.

Jeszcze mniej podstaw mają pomysły, według których osobną armią są trolle, czerwie ziemne albo sam Legolas. Te elementy uczestniczą w działaniach wojennych, ale nie spełniają filmowego kryterium odrębnej strony konfliktu. W książce także nie występują jako odpowiedź na pytanie o pięć armii.

Dlaczego Erebor ma takie znaczenie?

Spór o skład armii wynika częściowo z tego, że film mocniej niż książka akcentuje strategiczne znaczenie Ereboru. Samotna Góra kontroluje dostęp do Dale i leży w miejscu ważnym dla ruchów wojsk na północy. Dla ludzi jest szansą na odzyskanie domu, dla elfów – częścią politycznej rozgrywki, dla krasnoludów – odzyskanym królestwem, a dla orków – punktem potrzebnym do rozszerzenia wpływów.

Jackson potraktował bitwę jako wielką operację z kilkoma frontami, różnymi dowódcami i oddziałami przybywającymi z odległych miejsc. Taki sposób inscenizacji zwiększył rozmach wydarzenia, ale osłabił prostotę książkowego podziału. W powieści nazwa wynika z relacji narratora. W filmie widz musi sam odtworzyć, jak twórcy rozumieli liczbę pięć.

Jak rozumieć filmową „piątą armię”?

Nie ma jednej oficjalnie wypowiedzianej w filmie definicji piątej armii. Najbardziej spójne wyjaśnienie to rozdzielenie orków na dwie grupy: siły Azoga z Dol Guldur oraz siły Bolga z Gundabadu. Nie jest to jednak odpowiednik książkowego układu, lecz rozwiązanie wynikające z filmowej przebudowy fabuły.

W książce liczba pięć jest jasno określona. W filmie pozostaje przede wszystkim nazwą odziedziczoną po literackim pierwowzorze, a podział orków na dwa zastępy jest interpretacją struktury wojsk, nie jednoznacznym wyjaśnieniem podanym przez narrację.

Dlatego odpowiedź na pytanie „bitwa 5 armii – jakie armie brały w niej udział?” zależy od wersji historii. W książce są to gobliny, wargowie, krasnoludy, elfy i ludzie. W filmie najczęściej wymienia się krasnoludy, elfy, ludzi oraz dwa zastępy orków, ale równie ważne jest zastrzeżenie, że ten podział nie został przedstawiony tak jasno jak u Tolkiena.