W polskim prawie weteranem jest osoba skierowana do działań poza granicami państwa, która uczestniczyła w nich przez wymagany czas. Nie musi być żołnierzem – status mogą uzyskać także funkcjonariusze wybranych służb oraz strażacy Państwowej Straży Pożarnej. Zasady określa ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa.
Co oznacza status weterana?
Status weterana dotyczy udziału w misjach pokojowych lub stabilizacyjnych, kontyngentach, zadaniach ochronnych oraz działaniach ratowniczych prowadzonych poza granicami Polski. Nie jest to więc potoczne określenie osoby z długim stażem służby ani wyłącznie byłego żołnierza.
Ustawa rozróżnia weterana działań poza granicami państwa oraz weterana poszkodowanego. Drugi status może otrzymać osoba, która podczas takiej służby doznała uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku albo choroby związanej z wykonywaniem zadań, a z tego tytułu przyznano jej świadczenie odszkodowawcze.
Kto może otrzymać status weterana?
O status mogą ubiegać się osoby skierowane do działań poza granicami państwa w ramach:
- Wojska Polskiego, w tym misji pokojowych, stabilizacyjnych i kontyngentów wojskowych
- Policji, w ramach kontyngentów policyjnych
- Straży Granicznej, w ramach kontyngentów tej formacji
- Biura Ochrony Rządu lub Służby Ochrony Państwa, przy wykonywaniu zadań ochronnych
- Państwowej Straży Pożarnej, jako członkowie grup ratowniczych
Sam udział w zagranicznym wyjeździe służbowym nie wystarcza. Działania muszą odbywać się na podstawie skierowania, a wymagany okres zależy od formacji i rodzaju służby:
| Służba lub formacja | Wymagany czas nieprzerwany | Wymagany czas łącznie |
| Wojsko, Policja, Straż Graniczna, SOP oraz zadania związane z bezpieczeństwem państwa | Okres, na jaki skierowano osobę, nie krótszy niż 60 dni | Co najmniej 90 dni |
| Państwowa Straż Pożarna | Nie dotyczy jako osobny wariant | Co najmniej 60 dni w grupie ratowniczej |
W przypadku większości służb ustawa przewiduje więc dwie możliwości: udział nieprzerwany przez cały okres skierowania, ale nie krótszy niż 60 dni, albo udział w kilku działaniach, które łącznie trwały co najmniej 90 dni. Dla członków grup ratowniczych PSP wymagany jest łączny udział trwający co najmniej 60 dni.
Weteran a weteran poszkodowany – jakie są różnice?
Weteran otrzymuje status ze względu na udział w działaniach poza granicami państwa i spełnienie wymogu czasowego. Weteran poszkodowany musi spełnić te same podstawowe warunki, ale dodatkowo wykazać uszczerbek na zdrowiu pozostający w związku z wykonywaniem zadań podczas misji.
| Uprawnienie | Weteran | Weteran poszkodowany |
| Pomoc psychologiczna | Tak, bezpłatna | Tak, bezpłatna, z szerszym dostępem w określonych przypadkach |
| Dodatkowy urlop wypoczynkowy | Tak, co do zasady 5 dni | Tak, jeśli osoba pozostaje w zatrudnieniu |
| Pomoc prawna | Tak | Tak, na zasadach przewidzianych dla weteranów |
| Leczenie i leki | Bez szczególnych uprawnień związanych z uszczerbkiem | Możliwe bezpłatne leczenie, leki, środki spożywcze i wyroby medyczne w zakresie określonym ustawą |
| Świadczenia finansowe | Możliwość uzyskania zapomogi w określonych sytuacjach | Zapomoga, a także dodatek weterana poszkodowanego przy spełnieniu warunków ustawowych |
| Turnusy readaptacyjno-kondycyjne | Nie jako podstawowe uprawnienie | Tak, na zasadach określonych w przepisach |
| Obiekty sportowe i muzea | Bezpłatne korzystanie z wybranych obiektów sportowych oraz bezpłatny wstęp do muzeów państwowych | Także, zgodnie z zakresem uprawnień ustawowych |
| Asysta honorowa | Tak podczas pogrzebu w Polsce | Tak podczas pogrzebu w Polsce |
Weteran poszkodowany może mieć także prawo do pierwszeństwa w leczeniu urazów i chorób związanych z misją, ulg na przejazdy, dofinansowania nauki, pierwszeństwa w zatrudnieniu w niektórych jednostkach podległych MON oraz pobytu w sanatorium na zasadach określonych w przepisach. Zakres świadczeń zależy od rodzaju uszczerbku, jego wysokości i spełnienia dodatkowych warunków.
Jak uzyskać status weterana?
Postępowanie wymaga złożenia wniosku do organu właściwego dla formacji, w której osoba pełniła służbę. W przypadku żołnierzy będzie to Ministerstwo Obrony Narodowej, a w przypadku funkcjonariuszy służb podległych MSWiA – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Procedura obejmuje następujące kroki:
- Przygotowanie wniosku – należy wskazać dane osobowe, formację oraz działania poza granicami państwa, w których uczestniczono.
- Kompletowanie dokumentów – dołącza się zaświadczenie o niekaralności oraz dokumenty potwierdzające przebieg służby, skierowanie i okres udziału w misji.
- Złożenie dokumentacji – wniosek trafia do MON albo MSWiA, zależnie od właściwości organu.
W przypadku strażaka PSP podstawą jest między innymi zaświadczenie komendanta głównego PSP zawierające informacje o rodzaju działania, okresie udziału oraz funkcji pełnionej podczas zagranicznej akcji. Po przyznaniu statusu wydawana jest legitymacja weterana albo legitymacja weterana poszkodowanego.
Najkrócej mówiąc, status weterana przysługuje osobie skierowanej do określonych działań poza granicami Polski, która spełniła ustawowy wymóg czasu służby. Status poszkodowanego wymaga dodatkowo uszczerbku na zdrowiu związanego z misją i daje dostęp do rozszerzonych świadczeń.
Artykuł ma charakter informacyjny. Zakres uprawnień może zależeć od aktualnego brzmienia ustawy oraz przepisów wykonawczych. W indywidualnej sprawie należy sprawdzić wymagania właściwego organu, MON lub MSWiA.
