Broń masowego rażenia ABC obejmuje broń atomową, biologiczną i chemiczną. Działa przez falę uderzeniową oraz promieniowanie, rozprzestrzenianie patogenów albo uwalnianie toksycznych związków. Najważniejsza zasada ochrony to ograniczenie kontaktu z zagrożeniem – przez szybkie schronienie, uszczelnienie pomieszczenia lub ewakuację zgodnie z komunikatami służb.
Co oznacza broń ABC?
Skrót ABC pochodzi od słów atomowa, biologiczna i chemiczna. Każdy z tych rodzajów zagrożenia działa inaczej, dlatego nie istnieje jedna uniwersalna procedura postępowania. Przy skażeniu chemicznym znaczenie ma między innymi kierunek przemieszczania się chmury substancji, przy biologicznym – ograniczenie kontaktów i higiena, a przy promieniotwórczym – odległość, osłona oraz czas przebywania w pobliżu źródła.
Podobne zasady mogą obowiązywać także podczas awarii przemysłowej, radiologicznej lub innego zdarzenia bez związku z działaniami wojennymi. O rodzaju zagrożenia i sposobie działania decydują wtedy komunikaty Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, władz lokalnych oraz służb ratunkowych.
Jak działają poszczególne rodzaje broni?
| Typ broni | Mechanizm działania | Główne zagrożenie | Priorytet ochrony |
|---|---|---|---|
| Atomowa | Wybuch powoduje falę uderzeniową, promieniowanie cieplne i przenikliwe, skażenie promieniotwórcze oraz impuls elektromagnetyczny. | Zniszczenia budynków, oparzenia, napromienienie i skażenie terenu, powietrza, wody oraz żywności. | Osłona, odległość od źródła, ograniczenie czasu ekspozycji i pozostanie w budynku do czasu komunikatu służb. |
| Biologiczna | Patogeny, takie jak wirusy, bakterie lub grzyby, a także wytwarzane przez nie toksyny mogą być przenoszone między innymi przez aerozol, wodę, żywność lub kontakt. | Zachorowania ludzi i zwierząt, często ujawniające się z opóźnieniem. | Higiena, izolacja, ograniczenie kontaktów, bezpieczna woda i żywność oraz wykonywanie poleceń służb sanitarnych. |
| Chemiczna | Toksyczne związki chemiczne oddziałują jako gazy, pary, ciecze lub aerozole. Mogą uszkadzać układ oddechowy, skórę lub układ nerwowy. | Zatrucie przez drogi oddechowe, oczy, skórę albo przewód pokarmowy. | Opuszczenie skażonego obszaru lub szczelne schronienie, ochrona skóry i dróg oddechowych oraz dekontaminacja. |
Broń atomowa
Skutki wybuchu jądrowego nie ograniczają się do samej eksplozji. Fala uderzeniowa niszczy budynki i może powodować obrażenia odłamkowe. Promieniowanie cieplne wywołuje pożary i oparzenia, a promieniowanie przenikliwe uszkadza organizmy żywe. Późniejsze skażenie promieniotwórcze powstaje wskutek osiadania substancji emitujących promieniowanie na powierzchni ziemi, budynkach, wodzie i przedmiotach.
W przypadku promieniowania ochronę zwiększają trzy czynniki: odległość, osłona i krótszy czas ekspozycji. Ciężkie materiały, takie jak beton i ziemia, ograniczają przenikanie części promieniowania. Impuls elektromagnetyczny może także zakłócać działanie urządzeń elektrycznych i łączności, ale nie jest tym samym co skażenie promieniotwórcze.
Broń biologiczna
Broń biologiczna wykorzystuje czynniki chorobotwórcze lub toksyny. Zakażenie może nastąpić przez drogi oddechowe, oczy, przewód pokarmowy albo uszkodzoną skórę. Szczególną cechą takiego zagrożenia jest możliwość opóźnionego wykrycia. Objawy mogą pojawić się dopiero po czasie, a podejrzenie skażenia może wynikać z nietypowego ogniska zachorowań.
Przy podejrzeniu skażenia biologicznego nie należy samodzielnie opuszczać wyznaczonego obszaru ani do niego wracać. Służby mogą wprowadzić izolację, kwarantannę, badania, działania sanitarne i ograniczenia dotyczące żywności lub wody. Trzeba stosować się do tych poleceń, nawet jeśli zagrożenie nie jest widoczne.
Broń chemiczna
Broń chemiczna wykorzystuje toksyczne związki, które mogą działać dusząco, parząco, krztusząco lub zakłócać pracę układu nerwowego. Substancja może dostać się do organizmu przez wdychanie, kontakt ze skórą i oczami albo spożycie skażonej wody czy żywności.
Niektóre substancje są cięższe od powietrza i gromadzą się w obniżeniach terenu oraz nisko położonych pomieszczeniach. Dlatego piwnica, która może zwiększać ochronę przed częścią skutków wybuchu jądrowego, nie zawsze jest dobrym miejscem podczas skażenia chemicznego. Decyzję należy opierać na rodzaju zagrożenia wskazanym w komunikacie służb.
Jak przygotować dom i plecak ewakuacyjny?
Ostrzeżenie może pojawić się przez syreny, radio, telewizję, lokalne komunikaty lub wiadomość SMS od RCB. Dobrze wcześniej ustalić, gdzie domownicy spotkają się po ewakuacji, kto pomaga dzieciom, osobom starszym i zwierzętom oraz gdzie znajdują się najbliższe drogi wyjścia.
Podstawowe wyposażenie plecaka ewakuacyjnego powinno umożliwiać przetrwanie pierwszego okresu po opuszczeniu domu. Można przygotować podobne plecaki w domu, miejscu pracy i samochodzie. W plecaku powinny znaleźć się:
- Woda i żywność – butelka lub pojemnik z wodą, trwałe produkty niewymagające gotowania oraz zapas dla osób o szczególnych potrzebach.
- Oświetlenie i łączność – latarka, radio bateryjne, zapas baterii lub naładowany powerbank.
- Zdrowie – apteczka, stale przyjmowane leki, podstawowe środki higieniczne i kopie ważnych informacji medycznych.
- Dokumenty i pieniądze – dokument tożsamości, zapisane numery telefonów, niewielka ilość gotówki i klucze.
- Odzież – ubrania dostosowane do pogody, rękawiczki, nakrycie głowy i solidne obuwie.
W domu warto utrzymywać zapas wody i żywności na co najmniej dwa tygodnie. W materiałach RCB przyjmuje się orientacyjnie minimum 3 litry wody dziennie na osobę. Żywność i wodę należy przechowywać w zamkniętych, nieuszkodzonych opakowaniach.
Przed kryzysem sprawdź następujące elementy zabezpieczenia mieszkania:
- czy wiesz, jak wyłączyć wentylację, klimatyzację, gaz i prąd,
- czy możesz zamknąć oraz czasowo uszczelnić okna, drzwi i otwory wentylacyjne,
- czy radio, latarki i zapasowe baterie są sprawne,
- czy leki, woda i żywność znajdują się w miejscu łatwo dostępnym,
- czy domownicy znają sygnały alarmowe i sposób odbierania komunikatów.
Czym chronić drogi oddechowe i skórę?
Etatowe środki ochrony, używane przez służby i formacje wyspecjalizowane, są projektowane do ochrony przed określonymi czynnikami. Ich skuteczność zależy od właściwego typu, dopasowania, filtra, szczelności i czasu użytkowania.
Środki zastępcze, takie jak maseczka, gaza, szalik, ręcznik lub część odzieży, mogą ograniczyć kontakt z pyłem albo kroplami przez krótki czas. Nie zapewniają pełnej ochrony przed toksycznymi gazami i parami. Nie należy traktować domowej maski jako odpowiednika maski przeciwgazowej.
Skórę można doraźnie osłonić szczelną odzieżą z tworzywa, płaszczem przeciwdeszczowym, rękawicami, kaloszami i okularami ochronnymi. Takie rozwiązania także mają ograniczoną trwałość. Skażonej odzieży nie wolno otrzepywać ani wnosić do czystego pomieszczenia.
W razie sprzecznych porad pierwszeństwo mają komunikaty RCB, Państwowej Straży Pożarnej, policji, inspekcji sanitarnej i władz lokalnych.
Co robić po ogłoszeniu skażenia?
Nie każde zdarzenie wymaga takiej samej reakcji. Przy substancjach chemicznych i niektórych zagrożeniach biologicznych może być konieczne szybkie opuszczenie obszaru albo pozostanie w uszczelnionym pomieszczeniu. Przy skażeniu promieniotwórczym zwykle najpierw trzeba znaleźć osłonę, a ewakuację przeprowadzić dopiero zgodnie z poleceniami służb.
W domu – skażenie chemiczne lub biologiczne
- Zamknij okna, drzwi i wywietrzniki. Wyłącz wentylację, klimatyzację oraz wentylatory.
- Przejdź do pomieszczenia położonego wyżej niż piwnica, z dala od okien i otworów wentylacyjnych, chyba że służby zalecą inaczej.
- Uszczelnij dostępne szczeliny taśmą lub wilgotnym materiałem, ale nie opóźniaj ewakuacji, jeśli taki nakaz został wydany.
- Nie jedz, nie pij i nie używaj produktów, które mogły zostać skażone. Słuchaj radia oraz komunikatów służb.
- Jeśli ktoś przybył z zewnątrz, niech pozostawi podejrzanie skażoną odzież poza częścią mieszkalną. Nie dotykaj jej gołymi rękami.
W przypadku biologicznym nie opuszczaj miejsca izolacji bez polecenia. Służby mogą wskazać punkt badań, kwarantanny lub dekontaminacji.
W domu – skażenie promieniotwórcze
- Wejdź do budynku i zamknij okna, drzwi oraz systemy wentylacyjne.
- Przejdź do piwnicy lub centralnego pomieszczenia z możliwie dużą ilością ciężkiego materiału między tobą a zewnętrzem.
- Odsuń się od ścian zewnętrznych, dachu i okien. Nie wychodź po żywność ani inne przedmioty.
- Nie spożywaj wody i żywności, które mogły zostać skażone. Nie przyjmuj tabletek ani preparatów na własną rękę, jeśli służby nie zaleciły ich użycia.
- Pozostań w środku do czasu otrzymania wiarygodnej informacji o ewakuacji lub odwołaniu zagrożenia.
W tym scenariuszu piwnica może zmniejszać dawkę promieniowania dzięki osłonie z ziemi i betonu. Nie oznacza to jednak, że każda piwnica jest bezpieczna w każdej sytuacji. Liczą się konstrukcja budynku, rodzaj skażenia i instrukcje władz.
Na zewnątrz
- Oddal się od miejsca wycieku, dymu lub podejrzanego pyłu. Przy zagrożeniu chemicznym przemieszczaj się w kierunku poprzecznym do wiatru, o ile służby nie wskażą innej drogi.
- Zakryj nos i usta tymczasowym środkiem ochrony oraz osłoń odsłoniętą skórę.
- Wejdź do najbliższego bezpiecznego budynku. Nie dotykaj kałuż, roślin, przedmiotów ani powierzchni podejrzanych o skażenie.
- Po wejściu zdejmij zewnętrzną warstwę odzieży, włóż ją do worka i odizoluj od ludzi oraz zwierząt.
- Umyj ciało wodą z mydłem, jeśli służby nie zalecą innej procedury. Nie szoruj skóry agresywnie i nie używaj przypadkowych substancji chemicznych.
W samochodzie
- Zamknij okna i wyłącz nawiew. Włącz zamknięty obieg powietrza, jeśli pojazd go posiada.
- Nie zatrzymuj się przy źródle wycieku ani w obniżeniu terenu. Stosuj się do poleceń funkcjonariuszy.
- Jeśli droga jest przejezdna i służby zalecają opuszczenie strefy, jedź w kierunku wskazanym w komunikacie.
- Jeśli dalsza jazda zwiększa ryzyko, znajdź najbliższy bezpieczny budynek i przejdź do niego, chroniąc drogi oddechowe.
- Po opuszczeniu pojazdu nie wracaj do niego po rzeczy bez zgody służb.
Dekontaminacja
Dekontaminacja oznacza usunięcie lub unieszkodliwienie skażenia z ludzi, odzieży, sprzętu albo powierzchni. W warunkach domowych nie należy próbować neutralizować nieznanej substancji. Podstawowe czynności po opuszczeniu skażonego obszaru wyglądają następująco:
- Oddziel się od źródła skażenia i nie roznoś go na inne osoby.
- Zdejmij zewnętrzną warstwę odzieży, unikając potrząsania materiałem.
- Umieść ubrania w szczelnym worku i odstaw je w miejsce wskazane przez służby.
- Umyj ciało wodą i mydłem, a następnie załóż czyste ubrania.
- Zgłoś ekspozycję służbom. Przy objawach zatrucia, duszności, oparzeniach lub złym samopoczuciu natychmiast wezwij pomoc.
Najważniejsze jest rozpoznanie rodzaju zagrożenia, szybkie ograniczenie ekspozycji i wykonywanie poleceń służb. Nie improwizuj z substancjami do odkażania, nie wracaj do strefy skażonej i korzystaj z komunikatów RCB oraz lokalnych władz zamiast niesprawdzonych informacji.
Artykuł ma charakter informacyjny. W sytuacji rzeczywistego zagrożenia stosuj się do aktualnych komunikatów Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, służb ratunkowych, inspekcji sanitarnej i władz lokalnych.
