I wojna światowa pochłonęła około 9,5 mln żołnierzy oraz od 5 do 7 mln cywilów, jeśli liczyć bezpośrednie ofiary działań wojennych. Są to szacunki, ponieważ państwa nie prowadziły jednolitych rejestrów, a wojenny chaos utrudniał ustalenie rzeczywistego bilansu.
Ile osób zginęło w I wojnie światowej?
W latach 1914–1918 poległo lub zmarło z ran około 9,5 mln żołnierzy. Poszczególne opracowania podają jednak wartości od około 8,4 do 11,8 mln. Około 20 mln wojskowych odniosło rany.
Straty cywilne szacuje się na 5–7 mln osób. Zgony wynikały nie tylko z bombardowań i masakr, lecz także z głodu, chorób zakaźnych, okupacji oraz załamania zaopatrzenia. Nie istnieje jedna ostateczna liczba ofiar, ponieważ różni badacze stosują odmienne kryteria. Część zestawień uwzględnia osoby zaginione i uznane za zmarłe, a inne ograniczają się do potwierdzonych zgonów.
Straty wojskowe według państw
Poniższe dane obejmują przybliżoną liczbę poległych, zmarłych z ran oraz żołnierzy zaginionych, których uznano za ofiary wojny:
| Państwo | Szacunkowa liczba poległych | Uwagi |
|---|---|---|
| Niemcy | około 1,8–2,1 mln | Jedne z największych strat wśród państw uczestniczących w konflikcie |
| Rosja | około 1,3–1,7 mln | Niektóre opracowania podają nawet około 2,2 mln |
| Francja | około 1,4 mln | Wysoki odsetek strat w stosunku do liczby zmobilizowanych |
| Austro-Węgry | około 1,1–1,3 mln | Bilans obejmuje żołnierzy różnych narodowości monarchii |
| Wielka Brytania | około 750 tys. | W zestawieniach mogą występować różnice zależnie od uwzględnienia dominiów |
| Włochy | około 600 tys. | Znaczna część strat przypadła na walki na froncie alpejskim |
Wśród wojskowych ofiar znajdowało się także około 500 tys. Polaków służących w armiach państw zaborczych. Ich liczbę również należy traktować jako szacunek, ponieważ byli obywatelami różnych państw i walczyli na wielu frontach.
Dlaczego straty żołnierzy były tak wysokie?
I wojna światowa połączyła nowoczesne środki rażenia z taktyką, która często nie była dostosowana do warunków przemysłowego konfliktu. Dowódcy długo liczyli na szybkie ofensywy, tymczasem obrona zyskała przewagę nad atakiem. Na froncie zachodnim doprowadziło to do wieloletniej wojny pozycyjnej.
Największą śmiertelność powodowały czynniki, które działały jednocześnie:
- Artyleria odpowiadała za znaczną część śmierci i obrażeń, a długotrwały ostrzał niszczył całe odcinki frontu.
- Karabiny maszynowe umożliwiały prowadzenie bardzo intensywnego ognia przeciwko nacierającej piechocie.
- Gazy bojowe, w tym chlor i gaz musztardowy, powodowały zatrucia, trwałe obrażenia oraz zgony.
- Wojna pozycyjna wymuszała wielokrotne szturmy na umocnione pozycje, często przy niewielkich zdobyczach terytorialnych.
- Choroby i warunki w okopach – wilgoć, zimno, błoto oraz zła higiena sprzyjały tyfusowi, dyzenterii, cholerze i innym infekcjom.
Skalę strat pokazują bitwy pod Verdun i nad Sommą w 1916 roku. W pierwszym dniu bitwy nad Sommą armia brytyjska straciła ponad 57 tys. żołnierzy. Takie wydarzenia sprawiły, że bilans wojskowy konfliktu szybko wzrastał mimo niewielkich przesunięć linii frontu.
Ofiary cywilne i pandemia hiszpanki
Cywile stali się ofiarami I wojny światowej na skalę większą niż w wielu wcześniejszych konfliktach. Działania wojenne dotykały ich bezpośrednio, ale równie groźne były skutki blokad, okupacji i rozpadu systemu zaopatrzenia. Najczęstsze przyczyny zgonów obejmowały:
- Głód spowodowany blokadami, rekwizycjami, zniszczeniem upraw i ograniczeniem dostaw żywności.
- Choroby zakaźne, które rozprzestrzeniały się w przeludnionych miastach, obozach i miejscach pozbawionych opieki medycznej.
- Bombardowania i działania wojskowe prowadzone na terenach zamieszkanych.
- Okupacja, przesiedlenia i masakry, które pozbawiały ludność domów, żywności i ochrony.
Osobno należy traktować hiszpankę, czyli pandemię grypy z lat 1918–1921. W tym okresie zachorowało około 500 mln ludzi na świecie, a szacunki liczby zgonów wahają się od 20 do nawet 100 mln. Pandemia przypadła na końcową fazę wojny i pierwsze lata powojenne, dlatego bywa łączona z jej bilansem.
Nie jest jednak częścią podstawowej liczby 9,5 mln poległych żołnierzy i 5–7 mln bezpośrednich cywilnych ofiar wojny. Te wartości odnoszą się przede wszystkim do zgonów związanych z działaniami wojennymi i ich bezpośrednimi następstwami. Włączenie hiszpanki oznaczałoby stworzenie znacznie szerszego bilansu zgonów z okresu wojny i pierwszych lat po jej zakończeniu, a nie dokładniejsze wyliczenie ofiar samego konfliktu.
