Po alarmie o skażeniu chemicznym natychmiast odizoluj się od zewnętrznego powietrza, zamknij i uszczelnij okna, drzwi oraz wentylację. Nie chowaj się w piwnicy ani w innej najniżej położonej części budynku – niektóre toksyczne gazy są cięższe od powietrza i mogą się tam gromadzić. Jeśli jesteś na zewnątrz, oddal się od źródła skażenia prostopadle do kierunku wiatru, osłaniając nos i usta.
Co zrobić w pierwszych minutach?
Alarm o skażeniach może być ogłoszony przez syreny, megafony, lokalne media albo wiadomość SMS od RCB. Sygnał syreny jest przerywany i modulowany, a komunikat słowny wskazuje rodzaj oraz obszar skażenia. Po otrzymaniu ostrzeżenia nie wychodź na zewnątrz, aby sprawdzać sytuację. Włącz radio lub telewizor i stosuj się do poleceń służb.
Postępowanie zależy od miejsca, w którym znajdujesz się w chwili alarmu:
- W domu – zamknij okna i drzwi, wyłącz wentylację mechaniczną, klimatyzację oraz wentylatory. Uszczelnij szczeliny taśmą, folią lub wilgotnymi tkaninami. Przejdź do pomieszczenia położonego wyżej niż piwnica, z dala od okien i otworów wentylacyjnych.
- Na zewnątrz – oddal się od miejsca wycieku, wybuchu lub chmury oparów. Poruszaj się prostopadle do kierunku wiatru, a nie z wiatrem i nie pod wiatr. Wejdź do najbliższego budynku, jeśli możesz zrobić to bez przechodzenia przez widoczne skażenie.
- W samochodzie – zamknij okna, wyłącz nawiew i ustaw zamknięty obieg powietrza. Jeśli droga ucieczki jest bezpieczna, odjedź od źródła skażenia zgodnie z poleceniami służb. Następnie schroń się w budynku.
- Po kontakcie ze skażonym terenem – nie dotykaj twarzy, zdejmij zewnętrzną warstwę odzieży i włóż ją do szczelnego worka. Umyj ciało wodą z mydłem, bez szorowania skóry, i załóż czyste ubrania.
Nie próbuj samodzielnie rozpoznawać substancji ani zbliżać się do miejsca wycieku. Nie dotykaj rozlanych cieczy, osadów ani przedmiotów, które mogły zostać skażone. Nie jedz i nie pij produktów pozostawionych bez zabezpieczenia.
Piwnica może być właściwym miejscem przy niektórych zagrożeniach radiologicznych, ale podczas skażenia chemicznego zejście pod ziemię może zwiększyć ryzyko. Zawsze sprawdzaj konkretny komunikat służb.
Jak uszczelnić mieszkanie?
Wybierz pomieszczenie z możliwie małą liczbą okien i otworów. Zamknij wszystkie okna, drzwi oraz wywietrzniki. Szczeliny przy ramach, drzwiach i kratkach wentylacyjnych zaklej taśmą. Przy większych nieszczelnościach możesz użyć folii oraz wilgotnych ręczników lub grubych tkanin.
Uszczelnienie nie zastępuje profesjonalnego filtra i ma ograniczyć dopływ skażonego powietrza tylko na czas wskazany przez służby. Nie opuszczaj pomieszczenia do odwołania alarmu lub zarządzenia ewakuacji.
Jeżeli w domu działa piec, kocioł albo inne urządzenie spalające paliwo, nie zaklejaj bezmyślnie przewodów wymaganych do bezpiecznego spalania i odprowadzania spalin. Ryzyko zatrucia tlenkiem węgla może być większe niż korzyść z takiego uszczelnienia. Wyłącz urządzenia zgodnie z instrukcją, nie używaj otwartego ognia i postępuj według komunikatów służb.
Do doraźnego uszczelnienia mogą przydać się:
- taśma klejąca lub naprawcza,
- folia budowlana albo grube worki foliowe,
- mokre ręczniki, szmaty i prześcieradła,
- nożyczki, nóż oraz worki do zabezpieczenia odzieży.
Jak chronić drogi oddechowe i skórę?
Najlepszą ochronę zapewniają certyfikowane środki przeznaczone do danego zagrożenia. Maseczka chirurgiczna, szalik czy wilgotna tkanina nie zatrzymują niezawodnie toksycznych gazów. Mogą jednak ograniczyć wdychanie części aerozolu lub pyłu i stanowić krótkotrwałe rozwiązanie podczas opuszczania skażonego miejsca.
Jeśli musisz wyjść, zakryj nos i usta chustą, szalikiem lub inną grubą tkaniną. Nie traktuj tego jako ochrony długotrwałej. Zakryj także odsłoniętą skórę, załóż okulary ochronne, rękawice, długie ubranie i obuwie zakrywające stopy. Nie dotykaj twarzy i nie pocieraj oczu.
Przygotuj w domu podstawowe wyposażenie na wypadek konieczności szybkiego schronienia:
- maseczki ochronne, gazy, ligninę i czyste tkaniny,
- taśmę, folię, worki na odpady i rękawice jednorazowe,
- okulary ochronne, płaszcze przeciwdeszczowe oraz kalosze,
- wodę, mydło, ręczniki, latarkę, radio bateryjne i zapas baterii.
Sprawdź gotowość domu według krótkiej listy:
- Informacja – domownicy znają sygnały alarmowe i wiedzą, gdzie znajduje się bezpieczne pomieszczenie.
- Łączność – radio działa bez zasilania z sieci, a telefony mają dostęp do naładowanych baterii lub powerbanku.
- Zapasy – woda i żywność są zamknięte w szczelnych pojemnikach, a leki pozostają łatwo dostępne.
- Ewakuacja – każdy domownik zna miejsce spotkania i ma przygotowany plecak ewakuacyjny.
Dom, ulica czy samochód – co zrobić?
Poniższa tabela służy jako szybka ściąga. W razie rozbieżności pierwszeństwo mają aktualne komunikaty RCB, straży pożarnej, policji lub lokalnego sztabu kryzysowego.
| Miejsce | Kluczowe działanie | Czego unikać? |
|---|---|---|
| Dom | Zamknij i uszczelnij okna, drzwi oraz wentylację. Pozostań powyżej poziomu piwnicy. | Wychodzenia bez polecenia i przebywania przy oknach lub wywietrznikach. |
| Ulica | Oddal się prostopadle do wiatru i wejdź do najbliższego bezpiecznego budynku. | Poruszania się w kierunku chmury, dotykania substancji i wdychania oparów. |
| Samochód | Zamknij okna, wyłącz nawiew, włącz zamknięty obieg i słuchaj komunikatów. | Jazdy bez znajomości trasy ewakuacji oraz stania z włączoną wentylacją. |
Jak przygotować się wcześniej?
Ustal z rodziną sposób kontaktu, miejsce spotkania i osobę, która pomoże dzieciom, seniorom lub osobom z niepełnosprawnościami. Przygotuj plecak ewakuacyjny z dokumentami, lekami, wodą, żywnością niewymagającą gotowania, latarką, radiem, bateriami, środkami higienicznymi i podstawową odzieżą. Dobrze mieć podobne wyposażenie w domu, pracy i samochodzie.
Najważniejsze zasady są proste: reaguj na oficjalny alarm, izoluj się od skażonego powietrza, nie schodź do piwnicy podczas skażenia chemicznego i przy ewakuacji poruszaj się prostopadle do wiatru. Spokojne działanie oraz wcześniej przygotowany plan zwiększają bezpieczeństwo do czasu przybycia służb.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje poleceń służb ratunkowych ani lokalnych komunikatów kryzysowych. W przypadku rzeczywistego skażenia stosuj się do instrukcji RCB, Państwowej Straży Pożarnej, policji i władz lokalnych.
