Nie istniał jeden, standaryzowany „karabinek Armii Krajowej”. Uzbrojenie AK było mieszaniną przedwojennej broni polskiej, wyposażenia z alianckich zrzutów, sprzętu zdobytego na Niemcach oraz konstrukcji wykonywanych konspiracyjnie. Taki stan wynikał z warunków działania podziemnej armii, która nie miała stałego dostępu do fabryk, magazynów ani regularnych dostaw.
Skąd Armia Krajowa brała broń?
Źródła uzbrojenia zmieniały się zależnie od regionu, okresu wojny i możliwości lokalnych struktur. Żołnierze wykorzystywali zarówno zapasy pozostałe po kampanii 1939 roku, jak i broń przejętą podczas akcji lub dostarczoną drogą lotniczą przez aliantów.
| Źródło | Przykłady | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Zapasy przedwojenne | Vis wz. 1935, rkm Browning | Broń wyprodukowana w Polsce lub wytwarzana na licencji, przechowywana po kampanii 1939 roku albo zdobywana z ukrytych magazynów. |
| Zrzuty alianckie | Sten, materiały wybuchowe | Dostawy organizowane przez aliantów, szczególnie ważne dla uzupełniania broni strzeleckiej i wyposażenia specjalnego. |
| Broń zdobyczna | Mauser, MP40, Luger, granaty trzonkowe | Wyposażenie przejmowane z niemieckich magazynów, transportów i podczas działań bojowych. |
| Produkcja konspiracyjna | Sidolówki, bomby improwizowane | Broń i środki wybuchowe wykonywane w ukrytych warsztatach z dostępnych materiałów oraz części pozyskiwanych z zakładów przemysłowych. |
Najważniejsze rodzaje uzbrojenia AK
Wbrew określeniu użytemu w wyszukiwanej frazie, podstawą uzbrojenia Armii Krajowej nie był jeden model karabinka. W oddziałach spotykano pistolety, pistolety maszynowe, karabiny powtarzalne i ręczne karabiny maszynowe. Ich pochodzenie często można rozpoznać po modelu oraz amunicji, ale dostępność konkretnej broni zależała od lokalnych warunków.
Do najczęściej przywoływanych konstrukcji należały:
- Vis wz. 1935 – polski pistolet samopowtarzalny produkowany w radomskiej Fabryce Broni. Podczas okupacji część podzespołów była wykradana z zakładu przejętego przez Niemców, a następnie wykorzystywana do składania sprawnych egzemplarzy.
- Sten – brytyjski pistolet maszynowy dostarczany w alianckich zrzutach. Stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli zagranicznej pomocy dla polskiego podziemia.
- Mauser – karabiny zdobywane na Niemcach, używane jako broń indywidualna przez żołnierzy oddziałów konspiracyjnych i partyzanckich.
- MP40 – niemiecki pistolet maszynowy przejmowany jako broń zdobyczna, podobnie jak pistolety Luger czy granaty trzonkowe.
- Ręczny karabin maszynowy Browning – broń wytwarzana w Polsce na licencji belgijskiej, obecna w przedwojennych zasobach Wojska Polskiego i wykorzystywana przez oddziały AK.
Sten miał szczególne znaczenie, ponieważ stosunkowo dobrze odpowiadał potrzebom konspiracji. Był bronią zrzutową, a jego obecność w oddziale często świadczyła o kontakcie z alianckim systemem zaopatrzenia. Nie oznaczało to jednak jednolitego wyposażenia. W jednym zgrupowaniu mogły znajdować się równocześnie polskie pistolety, niemieckie karabiny i brytyjskie pistolety maszynowe.
Produkcja konspiracyjna i broń improwizowana
Braki w dostawach zmuszały struktury podziemne do organizowania własnej produkcji. Nie chodziło wyłącznie o budowę kompletnych egzemplarzy broni. W warunkach okupacji równie ważne było odzyskiwanie części, naprawianie uszkodzonych konstrukcji oraz wykonywanie materiałów wybuchowych.
Części do pistoletów Vis pozyskiwano między innymi z zakładów pracujących pod niemieckim zarządem. Ich wynoszenie i późniejsze składanie wymagało współpracy osób zatrudnionych w fabrykach, konspiratorów odpowiedzialnych za transport oraz warsztatów zajmujących się montażem.
Charakterystycznym przykładem improwizowanej broni były sidolówki. Nazwa pochodziła od puszek przypominających opakowania środka do czyszczenia metalu „Sidol”. Wykorzystywano je jako obudowy granatów wytwarzanych poza legalnym obiegiem przemysłowym. Podziemie wykonywało także bomby improwizowane, bomby podpalające i inne ładunki przeznaczone do działań dywersyjnych.
Najczęściej wymieniane przykłady konspiracyjnego uzbrojenia i wyposażenia to:
- Sidolówki – granaty wykonywane z wykorzystaniem metalowych puszek.
- Bomby improwizowane – ładunki przygotowywane z dostępnych materiałów i podzespołów.
- Bomby podpalające – środki używane do wzniecania pożarów i działań sabotażowych.
- Odzyskiwane części broni – elementy wynoszone z fabryk, naprawiane i wykorzystywane przy montażu sprawnych egzemplarzy.
Produkcja konspiracyjna była niebezpieczna i nie mogła zastąpić regularnego przemysłu zbrojeniowego. Pozwalała jednak częściowo uzupełniać straty oraz dostarczać środki, których nie dało się zdobyć w walce ani otrzymać ze zrzutów.
Czy MSBS Grot był bronią Armii Krajowej?
Nie. MSBS Grot to współczesny polski karabinek, a nie historyczne uzbrojenie Armii Krajowej. Nazwa upamiętnia generała Stefana Roweckiego, komendanta AK używającego pseudonimu „Grot”. Sam karabinek został opracowany wiele dekad po zakończeniu II wojny światowej przez Wojskową Akademię Techniczną i Fabrykę Broni „Łucznik” w Radomiu.
Zbieżność nazwy może prowadzić do błędnego przekonania, że istniał historyczny „karabinek Grot” używany przez AK. W rzeczywistości współczesny MSBS Grot należy do wyposażenia Wojska Polskiego, natomiast żołnierze Armii Krajowej korzystali z różnorodnej broni przedwojennej, alianckiej, zdobycznej i konspiracyjnej.
Określenie „karabinek Armii Krajowej” najlepiej więc traktować jako nazwę zbiorczą. Nie wskazuje ono konkretnego modelu, lecz całą różnorodną grupę broni, która trafiała do polskiego podziemia różnymi drogami.
