Kaliber broni mierzy się najczęściej w milimetrach albo calach. W broni gwintowanej oznacza nominalną średnicę przewodu lufy, a w przypadku strzelb gładkolufowych stosuje się przede wszystkim wagomiar.
Czym jest kaliber?
Kaliber to nominalna średnica wewnętrzna przewodu lufy, powiązana także ze średnicą pocisku przeznaczonego do danego naboju. W broni gwintowanej wymiar często określa się na polach gwintu, czyli na najmniejszej średnicy przewodu lufy. To właśnie ten parametr pomaga ustalić, jaka amunicja może być użyta w konkretnej broni.
Sam kaliber nie zawsze wystarcza do identyfikacji naboju. Przykładowo pocisk o średnicy około 9 mm może występować w różnych nabojach, między innymi 9 × 17 mm, 9 × 18 mm i 9 × 19 mm. Różnią się one długością łuski, budową oraz parametrami pracy. Dlatego o zgodności decyduje pełne oznaczenie amunicji i dokumentacja broni, a nie wyłącznie średnica pocisku.
W jakich jednostkach mierzy się kaliber?
W broni gwintowanej stosuje się dwa główne systemy oznaczania. W systemie metrycznym średnicę podaje się w milimetrach, natomiast w systemie calowym – w częściach cala. Kropka przed liczbą, na przykład w zapisie .45, oznacza ułamek cala, czyli 0,45 cala.
| System | Jednostka | Sposób zapisu |
|---|---|---|
| Metryczny | Milimetry | 9 mm, 7,62 mm, 9 × 19 mm |
| Calowy | Cale | .22, .38, .45 ACP |
| Mieszany | Milimetry i dodatkowe oznaczenia naboju | 7,62 × 39 mm, 5,56 × 45 mm |
Oba systemy funkcjonują równolegle z powodów historycznych, technicznych i rynkowych. Oznaczenia metryczne są powszechne w Europie i w wielu standardach wojskowych, natomiast zapisy calowe wywodzą się głównie z tradycji anglosaskiej. W nazwie 9 × 19 mm pierwsza liczba odnosi się do przybliżonej średnicy pocisku, a druga do długości łuski.
Czym jest wagomiar w strzelbach?
Strzelby mają zwykle lufy gładkie, dlatego ich oznaczeń nie opisuje się w taki sam sposób jak kalibrów broni gwintowanej. Stosuje się wagomiar, nazywany po angielsku gauge. Jest to historyczny system oparty na masie ołowiu.
Wagomiar określa liczbę kul o średnicy odpowiadającej lufie, które można odlać z jednego funta ołowiu. Z tego powodu zależność jest odwrotna niż w zwykłym intuicyjnym odczytaniu liczb: im wyższy numer wagomiaru, tym mniejsza średnica lufy.
Najważniejsze zasady tego oznaczenia są następujące:
- Wagomiar 12 oznacza większą średnicę lufy niż wagomiar 20.
- Liczba odnosi się do liczby kul odlanych z jednego funta ołowiu.
- Popularne oznaczenia strzelb to 12, 16 i 20.
- Zapis 12/70 oznacza wagomiar 12 oraz komorę nabojową o długości 70 mm.
W zapisie strzelby liczba po ukośniku nie oznacza średnicy. Informuje o długości komory, a tym samym o długości naboju, do którego broń jest przystosowana. Zawsze należy stosować amunicję zgodną z oznaczeniem producenta.
Czy oznaczenie kalibru zawsze odpowiada średnicy?
Nie. Nazwa kalibru bywa utrwalonym oznaczeniem historycznym lub handlowym, które nie odpowiada dokładnie fizycznej średnicy pocisku. Przykładem jest .38 Special. Mimo nazwy sugerującej średnicę 0,38 cala, stosowany w nim pocisk ma typowo średnicę około 0,357 cala, czyli około 9,07 mm.
Dlatego kalibru nie należy traktować jako jedynej informacji o naboju. Do prawidłowego rozpoznania potrzebne są pełne oznaczenie amunicji, długość łuski, typ zapłonu oraz dane dotyczące komory nabojowej. W praktyce bezpieczne jest używanie wyłącznie amunicji wskazanej przez producenta dla konkretnego modelu broni.
