Pułk piechoty cudzoziemskiego autoramentu w dawnym wojsku polskim określano mianem regimentu. Była to jednostka organizacyjna wzorowana na rozwiązaniach stosowanych w armiach zachodnioeuropejskich, używana w Rzeczypospolitej przede wszystkim w XVII i XVIII wieku.
Regiment – znaczenie terminu
Autorament oznaczał sposób organizacji, szkolenia i prowadzenia wojska. Autorament cudzoziemski opierał się na wzorach zachodnich, a jego jednostki tworzono według bardziej regularnych zasad niż tradycyjne formacje polskiej jazdy. Regiment mógł obejmować zarówno piechotę, jak i jazdę, między innymi dragonów lub rajtarów.
W piechocie tego typu dużą rolę odgrywały stała musztra, jednolite dowodzenie oraz broń palna, zwłaszcza muszkiety. Żołnierzy szkolono do walki w uporządkowanych szykach, co wiązało regiment z rozwijającą się wówczas taktyką liniową.
Czym różnił się autorament cudzoziemski od narodowego?
Oba autoramenty funkcjonowały równolegle, ale różniły się organizacją i tradycją wojskową. Najważniejsze rozbieżności wyglądały następująco:
- Regiment był typową jednostką autoramentu cudzoziemskiego, natomiast podstawową jednostkę autoramentu narodowego stanowiła chorągiew.
- Autorament cudzoziemski czerpał z zachodnioeuropejskiej musztry, szyku liniowego i bardziej jednolitego systemu dowodzenia.
- Autorament narodowy kojarzono przede wszystkim z tradycyjną jazdą Rzeczypospolitej, w tym husarią i jazdą pancerną.
- W regimentach większe znaczenie miała regularna organizacja oraz szkolenie całych oddziałów, podczas gdy chorągwie zachowywały odmienny, bardziej tradycyjny model funkcjonowania.
Nie każdą jednostkę dawnego wojska polskiego można więc nazwać regimentem. Termin ten odnosi się konkretnie do formacji związanych z autoramentem cudzoziemskim, a nie do wszystkich pułków istniejących w XVII i XVIII wieku.
Rozwój regimentów odpowiadał zmianom zachodzącym w europejskiej sztuce wojennej. Rosnące znaczenie piechoty, muszkietów, regularnej musztry i walki w szyku sprawiło, że ten sposób organizacji stopniowo zyskiwał na znaczeniu także w wojsku Rzeczypospolitej.
