Czym jest celownik? Jakie pytania zadaje ten przypadek?

Celownik to trzeci przypadek gramatyczny w języku polskim. Odpowiada na pytania komu? i czemu?, a najczęściej wskazuje odbiorcę czynności lub osobę albo rzecz, do której jest ona skierowana.

Celownik, po łacinie dativus, pokazuje, komu coś dajemy, pomagamy, dziękujemy albo czegoś życzymy. Przykłady to: pomagam siostrze, dziękuję nauczycielowi, ufam przyjacielowi.

Celownik – komu? czemu?

Najprościej rozpoznać ten przypadek, zadając pytanie komu? lub czemu?. W zdaniu Podaję dziecku książkę wyraz dziecku jest w celowniku, ponieważ wskazuje odbiorcę czynności.

Kiedy używamy celownika?

Celownik często pojawia się przy czasownikach opisujących przekazywanie czegoś, relacje między osobami, reakcje lub kierowanie działania ku komuś albo czemuś. Typowe czasowniki wymagające tego przypadku to:

• dawać
• pomagać
• dziękować
• ufać
• wierzyć
• przyglądać się
• podobać się
• życzyć

Celownik występuje także po określonych przyimkach i wyrażeniach przyimkowych:

• dzięki
• ku
• naprzeciw
• przeciw i przeciwko
• wbrew
• na przekór

Przykłady: dzięki rodzicom, wbrew zasadom, przeciwko decyzji, ku radości dzieci.

Jakie końcówki ma celownik?

Końcówka celownika zależy od rodzaju rzeczownika i liczby. W liczbie pojedynczej spotykamy kilka typowych wariantów:

Przykłady form rodzaju męskiego to człowiekowi, komputerowi, ale także bratu, panu, psu i kotu. W rodzaju żeńskim występują formy kobiecie, łyżce oraz pani i nadziei. Rzeczowniki rodzaju nijakiego mają zwykle końcówkę -u, na przykład: dziecku, oknu, mieszkaniu.

W liczbie mnogiej celownik ma jedną końcówkę dla wszystkich rodzajów: -om. Mówimy więc panom, osobom i paniom. Nie należy zastępować jej końcówką -ą, która występuje między innymi w narzędniku liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego.

Najważniejsze do zapamiętania: celownik odpowiada na pytania komu? czemu?, wskazuje odbiorcę czynności, a w liczbie mnogiej przyjmuje końcówkę -om.