Broń masowego rażenia ABC – rodzaje, czynniki rażenia, charakterystyka

Broń masowego rażenia ABC obejmuje broń atomową, biologiczną i chemiczną. Każdy z tych rodzajów działa inaczej, dlatego również ochrona wygląda odmiennie. Najważniejsze zasady to szybkie odebranie komunikatu służb, odizolowanie się od skażenia, właściwe schronienie oraz ograniczenie kontaktu z powietrzem, wodą i przedmiotami, które mogły zostać skażone.

Czym jest broń masowego rażenia ABC?

Broń masowego rażenia, określana skrótem ABC, to umowna grupa środków, które mogą jednocześnie zagrozić dużej liczbie ludzi, zwierząt i środowisku. Litery oznaczają odpowiednio broń atomową lub jądrową, biologiczną i chemiczną. W szerszych klasyfikacjach spotyka się także kategorię radiologiczną, dotyczącą rozprzestrzeniania materiałów promieniotwórczych bez konieczności przeprowadzenia wybuchu jądrowego.

Podział ma znaczenie praktyczne. Fala uderzeniowa i promieniowanie wymagają innego schronienia niż toksyczny gaz, a skażenie biologiczne może ujawnić się dopiero po czasie. Dlatego nie należy stosować jednej procedury do każdego zagrożenia. Zawsze pierwszeństwo mają aktualne komunikaty RCB, służb ratowniczych i władz lokalnych.

Broń atomowa i jądrowa – czynniki rażenia

Wybuch jądrowy powoduje kilka nakładających się skutków. Ich zasięg i intensywność zależą między innymi od mocy ładunku, wysokości wybuchu, ukształtowania terenu i warunków atmosferycznych. Najważniejsze czynniki rażenia to:

• Fala uderzeniowa – gwałtowny wzrost ciśnienia niszczy budynki, przewraca przedmioty i powoduje obrażenia mechaniczne. Odłamki szkła i elementów konstrukcji mogą być niebezpieczne także w pewnej odległości od miejsca wybuchu.
• Promieniowanie cieplne – intensywny impuls energii może wywoływać oparzenia, zapalać materiały i prowadzić do pożarów. Towarzyszący mu błysk może uszkodzić wzrok.
• Promieniowanie przenikliwe – promieniowanie gamma i neutronowe oddziałuje na organizm w krótkim czasie. Skutki zależą od dawki, czasu ekspozycji i zastosowanych osłon.
• Impuls elektromagnetyczny – krótkotrwałe zaburzenie pola elektromagnetycznego może uszkadzać urządzenia elektroniczne, sieci energetyczne i systemy łączności. Skala skutków zależy od warunków wybuchu oraz odporności infrastruktury.
• Opad promieniotwórczy – cząstki materiału promieniotwórczego mogą osiadać na ziemi, budynkach, wodzie, żywności i odzieży. Skażenie może utrzymywać się znacznie dłużej niż bezpośrednie skutki wybuchu.

W razie zagrożenia radiacyjnego stosuje się zasadę odległość, osłona, czas. Im dalej od źródła, im więcej ciężkiego materiału między człowiekiem a promieniowaniem i im krótszy pobyt w strefie zagrożenia, tym mniejsza dawka. Zwykle najlepszym rozwiązaniem jest wejście do solidnego budynku, odejście od ścian zewnętrznych i pozostanie w środku do czasu wydania dalszych instrukcji.

Broń biologiczna – zagrożenia i specyfika

Broń biologiczna wykorzystuje organizmy chorobotwórcze albo wytwarzane przez nie toksyny. W przeciwieństwie do wybuchu jej użycie może nie zostać od razu zauważone. Objawy pojawiają się po okresie inkubacji, a nietypowe zachorowania mogą ujawnić się dopiero po pewnym czasie.

Do podstawowych grup czynników biologicznych należą:

• bakterie, które mogą powodować zakażenia u ludzi i zwierząt,
• wirusy namnażające się w komórkach gospodarza,
• toksyny wytwarzane przez organizmy lub pozyskiwane z materiału biologicznego,
• inne czynniki biologiczne, których rozprzestrzenianie może odbywać się przez aerozol, wodę, żywność, kontakt bezpośredni albo wektory, takie jak owady.

W przypadku podejrzenia skażenia biologicznego należy ograniczyć kontakty, przestrzegać zasad higieny i stosować się do ewentualnej kwarantanny. Nie wolno samodzielnie opuszczać wyznaczonej strefy ani wchodzić do obszaru objętego izolacją. Służby mogą zarządzić badania, dekontaminację, zabezpieczenie żywności i wody oraz hospitalizację osób z objawami.

Broń chemiczna – rodzaje i skutki działania

Broń chemiczna wykorzystuje toksyczne związki, które mogą działać przez drogi oddechowe, skórę lub przewód pokarmowy. Substancje mogą występować jako gaz, aerozol, ciecz albo ciało stałe. Zagrożenie zależy od właściwości środka, jego stężenia, warunków pogodowych i czasu kontaktu.

Nie wolno dotykać rozlanych substancji ani wchodzić w chmurę oparów. Jeśli trzeba opuścić teren, należy kierować się zgodnie z instrukcjami służb, a przy braku innych wskazań oddalać się poprzecznie do kierunku przemieszczania się dymu lub oparów. W przypadku części substancji cięższych od powietrza zagrożenie może być większe w obniżeniach terenu i piwnicach.

Jak postępować w razie alarmu?

Alarm może zostać przekazany przez syreny, komunikaty głosowe, radio, telewizję, lokalne kanały informacyjne oraz wiadomość SMS od RCB. Po usłyszeniu ostrzeżenia nie należy rozpowszechniać niesprawdzonych informacji. Trzeba sprawdzić rodzaj zagrożenia, obszar objęty alarmem i zalecenia dotyczące pozostania w budynku albo ewakuacji.

Podstawowa kolejność działań po otrzymaniu komunikatu wygląda następująco:

1. Przerwij pracę lub podróż i sprawdź oficjalny komunikat, nie opierając się wyłącznie na relacjach w mediach społecznościowych.
2. Wejdź do najbliższego budynku albo udaj się do wskazanego schronu lub ukrycia.
3. Zamknij okna i drzwi, wyłącz wentylację, klimatyzację oraz urządzenia pobierające powietrze z zewnątrz.
4. Oddal się od okien, ścian zewnętrznych i miejsc, przez które może przedostawać się skażone powietrze.
5. Nie wychodź do czasu odwołania alarmu lub wydania polecenia ewakuacji.
6. Wykonuj polecenia służb, zwłaszcza dotyczące trasy ewakuacji, dekontaminacji i kontaktu z osobami zakażonymi.

Gdy jesteś w domu

W przypadku skażenia chemicznego lub biologicznego wybierz pomieszczenie, które można możliwie szczelnie zamknąć. Uszczelnij okna, drzwi i kratki wentylacyjne taśmą oraz zwilżonymi tkaninami, ale nie blokuj drogi ewakuacji, jeśli służby zarządzą natychmiastowe opuszczenie budynku. Żywność i wodę schowaj w zamkniętych pojemnikach.

Ważne rozróżnienie dotyczy piwnicy. Przy zagrożeniu jądrowym lub radiologicznym podziemne, solidne pomieszczenie może zapewnić lepszą osłonę przed promieniowaniem i opadem. Przy skażeniu chemicznym piwnica może być niebezpieczna, ponieważ część gazów cięższych od powietrza gromadzi się w najniżej położonych miejscach. Ostateczną decyzję zawsze należy uzależnić od rodzaju substancji i komunikatu służb.

Przed zagrożeniem przygotuj w mieszkaniu podstawowe wyposażenie:

• wodę i trwałą żywność w zamkniętych opakowaniach,
• leki przyjmowane na stałe i apteczkę,
• radio bateryjne, zapas baterii, latarkę i powerbank,
• dokumenty, gotówkę, środki higieniczne i podstawowe ubrania,
• worki na odpady, taśmę, folię i materiały do czasowego uszczelnienia.

Gdy jesteś poza budynkiem

Jeśli widzisz chmurę, wyciek lub inne oznaki skażenia, nie zbliżaj się do źródła. Osłoń nos i usta, zakryj odsłoniętą skórę i przejdź do najbliższego budynku zgodnie z kierunkiem wskazanym przez służby. Jeżeli nie ma takiej instrukcji, przy widocznej chmurze chemicznej oddalaj się poprzecznie do jej przemieszczania, a nie wzdłuż toru dymu.

Po wejściu do bezpiecznego miejsca zdejmij zewnętrzną warstwę odzieży, ograniczając strzepywanie pyłu, i włóż ją do szczelnego worka. Umyj ciało wodą z mydłem, nie szorując agresywnie skóry. Nie używaj przypadkowych substancji chemicznych do odkażania. W sprawie dalszej dekontaminacji postępuj według zaleceń służb.

Ochrona dróg oddechowych i skóry

Profesjonalne maski i kombinezony zapewniają ochronę dopasowaną do konkretnego zagrożenia. Domowe zamienniki mają ograniczone zastosowanie. Ręcznik, chusta, bandaż, maseczka chirurgiczna lub inna tkanina mogą częściowo ograniczyć wdychanie pyłu i kropli, lecz nie chronią przed toksycznymi gazami i nie zastępują maski przeciwgazowej.

W sytuacji krótkotrwałego przejścia przez zadymiony lub zapylony obszar mogą pomóc:

• maseczka filtrująca albo jednorazowa, jeśli jest dostępna,
• gęsta tkanina zakrywająca nos i usta,
• okulary ochronne ograniczające kontakt aerozolu z oczami,
• płaszcz, rękawice i zakryte obuwie zmniejszające kontakt skażenia ze skórą.

Są to rozwiązania doraźne, przydatne tylko przez krótki czas i wyłącznie w zakresie, w jakim ograniczają kontakt z pyłem lub kroplami. Nie wolno traktować ich jako zabezpieczenia umożliwiającego długie przebywanie w strefie skażenia.

Zabezpieczenie mieszkania

Przed wystąpieniem zagrożenia sprawdź, czy możesz szybko odizolować jedno pomieszczenie. Przygotuj następujące elementy:

• Okna i drzwi – sprawdź możliwość ich zamknięcia i czasowego uszczelnienia.
• Wentylacja – ustal, gdzie wyłącza się wentylatory, klimatyzację i nawiew mechaniczny.
• Łączność – miej radio bateryjne, naładowany telefon i zapisane numery alarmowe.
• Woda i żywność – przechowuj je w zamkniętych pojemnikach, z dala od okien i instalacji nawiewnych.
• Droga wyjścia – nie zastawiaj drzwi i przygotuj latarkę na wypadek awarii zasilania.

Jeżeli w budynku wybuchł pożar, doszło do uszkodzenia konstrukcji albo służby nakazały ewakuację, nie pozostawaj w środku wyłącznie dlatego, że pomieszczenie zostało uszczelnione.

Plecak ewakuacyjny

Plecak ewakuacyjny powinien być lekki, gotowy do zabrania i dostosowany do liczby domowników. Warto mieć podobne zestawy w domu, miejscu pracy i samochodzie, ponieważ alarm może zastać cię poza mieszkaniem. Jego zawartość powinna obejmować:

• wodę, trwałą żywność i kubek lub butelkę,
• apteczkę oraz zapas potrzebnych leków,
• latarkę, radio, baterie i powerbank,
• dokumenty, kopie ważnych danych i niewielką ilość gotówki,
• środki higieniczne, maseczkę, rękawiczki i worki,
• ciepłą warstwę odzieży, folię termiczną i podstawowe narzędzia.

Co zrobić po powrocie ze skażonego terenu?

Po wejściu do bezpiecznej strefy nie dotykaj niepotrzebnie mebli, klamek i urządzeń. Zdejmij zewnętrzną odzież, zapakuj ją do worka i odizoluj od innych rzeczy. Umyj ręce, twarz i ciało, a następnie załóż czyste ubrania. Nie spożywaj wody ani żywności, które mogły mieć kontakt ze skażeniem.

Kolejność działań powinna być następująca:

1. Przejdź do wyznaczonego miejsca dekontaminacji albo zastosuj się do instrukcji służb.
2. Ogranicz rozprzestrzenianie skażenia, oddzielając odzież i przedmioty używane na zewnątrz.
3. Umyj ciało wodą z mydłem, nie uszkadzając skóry intensywnym szorowaniem.
4. Zgłoś możliwy kontakt ze skażeniem i obserwuj stan zdrowia zgodnie z zaleceniami służb sanitarnych.

Wiedza o różnicach między zagrożeniem atomowym, biologicznym i chemicznym ogranicza chaos w pierwszych minutach kryzysu. Najlepszą ochronę zapewniają szybkie komunikaty, właściwe schronienie i spokojne wykonywanie poleceń RCB oraz służb działających na miejscu.

Informacje dotyczące postępowania w sytuacji zagrożenia mają charakter ogólny. Rodzaj schronienia, czas pozostania w budynku i sposób ewakuacji mogą zależeć od konkretnej substancji, warunków lokalnych oraz decyzji służb i sztabów kryzysowych.