Amunicja dum-dum to potoczna nazwa pocisków ekspansywnych, które po trafieniu deformują się i zwiększają swoją średnicę. Ich użycie w konfliktach zbrojnych między państwami ogranicza prawo międzynarodowe, ale ten sam zakaz nie obejmuje automatycznie działań policyjnych prowadzonych wewnątrz państwa.
Czym jest amunicja dum-dum?
„Dum-dum” nie oznacza jednego, ściśle określonego naboju. To historyczna i potoczna nazwa pocisków ekspansywnych, związana z arsenałem w Dum Dum koło Kalkuty w Indiach, gdzie pod koniec XIX wieku opracowywano i produkowano tego rodzaju amunicję dla armii brytyjskiej.
Techniczne określenia takich pocisków to między innymi hollow point (HP), czyli pocisk z pustą przestrzenią w wierzchołku, oraz soft point (SP), w którym część rdzenia pozostaje odsłonięta. Ich wspólną cechą jest konstrukcja ułatwiająca deformację po uderzeniu w cel. Pocisk zwiększa wtedy średnicę, przekazuje energię na krótszym odcinku i zwykle penetruje płycej niż pocisk pełnopłaszczowy.
Jak działa pocisk ekspansywny?
Podczas uderzenia w miękkie podłoże wierzchołek pocisku HP lub SP może otworzyć się i przyjąć kształt przypominający grzybek. Zjawisko to nazywa się ekspansją albo grzybkowaniem. Nie oznacza ono jednak identycznego zachowania każdego pocisku. Efekt zależy między innymi od konstrukcji, prędkości, kąta uderzenia i rodzaju przeszkody.
Dla porównania amunicja FMJ (Full Metal Jacket), czyli pełnopłaszczowa, została zaprojektowana przede wszystkim z myślą o stabilnej penetracji i zachowaniu kształtu. Zestawienie tych konstrukcji wygląda następująco:
| Typ pocisku | Konstrukcja | Główna cecha | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| FMJ – pełnopłaszczowy | Rdzeń jest w większości osłonięty płaszczem | Zwykle mniejsza deformacja i większa penetracja | Szkolenie oraz zastosowania wojskowe, w których wymagana jest amunicja pełnopłaszczowa |
| HP – hollow point | Wierzchołek ma pustą przestrzeń | Łatwiejsza ekspansja po trafieniu w odpowiednią przeszkodę | Zastosowania policyjne i cywilne, zależnie od prawa oraz przeznaczenia |
| SP – soft point | Część rdzenia pozostaje odsłonięta | Kontrolowana deformacja i przekazywanie energii | Głównie zastosowania łowieckie i wybrane specjalistyczne |
W uproszczeniu pocisk ekspansywny może przekazać więcej energii w obrębie celu, natomiast FMJ częściej zachowuje zdolność do dalszej penetracji. Nie można jednak traktować tego jako gwarancji określonego skutku. Wynik zależy od konkretnej amunicji i warunków użycia.
Dlaczego amunicja dum-dum została zakazana na wojnie?
Podstawą zakazu jest Deklaracja haska z 1899 roku, która zabrania używania w wojnach międzynarodowych pocisków łatwo rozszerzających się lub spłaszczających w ludzkim ciele. Uzasadnieniem była zasada ograniczania niepotrzebnego cierpienia uczestników konfliktu.
Zakaz nie wynika z samego faktu, że pocisk jest celniejszy lub ma większą energię. Chodzi o jego konstrukcję i przewidywany sposób działania po trafieniu. Deformacja zwiększa powierzchnię przekroju pocisku, może ograniczać jego przejście na wylot i powoduje rozleglejsze uszkodzenia niż pocisk, który zachowuje bardziej smukły kształt.
Istotne jest precyzyjne określenie zakresu tej regulacji. Dotyczy ona przede wszystkim konfliktów zbrojnych między państwami. Nie ustanawia ogólnego, światowego zakazu posiadania każdego pocisku ekspansywnego ani nie oznacza, że policja używająca takiej amunicji automatycznie łamie Konwencje haskie.
Dlaczego policja używa amunicji ekspansywnej?
Policja działa w innym środowisku niż armia na polu walki. Funkcjonariusz może oddać strzał na ulicy, w budynku albo w pobliżu osób postronnych. W takich warunkach znaczenie ma nie tylko obezwładnienie napastnika, lecz także ograniczenie zagrożenia dla otoczenia.
Argumenty przemawiające za użyciem amunicji ekspansywnej w wybranych zadaniach policyjnych obejmują:
- Mniejsze ryzyko przestrzelenia celu – pocisk może zatrzymać się w celu zamiast zachować energię i polecieć dalej.
- Ograniczenie zagrożenia dla osób postronnych – krótsza penetracja może zmniejszyć ryzyko przypadkowego trafienia osoby znajdującej się za celem.
- Ograniczenie niektórych rykoszetów – konstrukcja pocisku wpływa na jego zachowanie po kontakcie z przeszkodą, choć nie eliminuje ryzyka w każdych warunkach.
- Szybsze obezwładnienie napastnika – większe przekazanie energii w celu może pomóc w natychmiastowym przerwaniu zagrożenia.
Nie oznacza to, że amunicja ekspansywna jest „bezpieczna” w sensie absolutnym. Każdy strzał z broni palnej stwarza ryzyko, a pocisk HP może nadal przebić cel, rykoszetować lub zachować znaczną energię po kontakcie z przeszkodą. O wyborze amunicji decydują przepisy, procedury służby, rodzaj broni i przewidywane środowisko działania.
Różnica między wojną a działaniem policyjnym wynika więc z odmiennego celu regulacji. Prawo konfliktów zbrojnych ogranicza środki walki między stronami wojny. Policja ma natomiast chronić ludzi w przestrzeni publicznej i możliwie szybko przerwać bezpośrednie zagrożenie, zgodnie z prawem krajowym oraz zasadami użycia broni.
Czy można samodzielnie przerobić amunicję FMJ?
Domowe nacinanie, szlifowanie albo usuwanie fragmentu płaszcza z pocisku FMJ jest niebezpieczne i nie daje przewidywalnych rezultatów. Podczas strzału rdzeń może wysunąć się z płaszcza, a jego część może pozostać w lufie.
Jeżeli potem zostanie oddany kolejny strzał, zablokowana lufa może doprowadzić do poważnego uszkodzenia lub rozerwania broni i ciężkich obrażeń strzelca oraz osób w pobliżu. Amunicji nie należy modyfikować domowymi metodami. Konstrukcja pocisku ekspansywnego wymaga kontroli materiałów, geometrii i procesu produkcji.
„Dum-dum” to zatem nazwa potoczna, nie odrębna kategoria prawna. Zakaz dotyczy użycia pocisków łatwo deformujących się w konfliktach międzynarodowych, natomiast zastosowanie amunicji ekspansywnej przez policję wynika z innego celu operacyjnego – ograniczenia zagrożenia dla osób postronnych i szybkiego zatrzymania bezpośredniego ataku.
