7. Łużycka Dywizja Desantowa była elitarnym związkiem taktycznym Ludowego Wojska Polskiego, utworzonym w 1963 roku z myślą o działaniach desantowych na wybrzeżu. Żołnierzy nazywano „Niebieskimi Beretami”, a sama jednostka łączyła intensywne szkolenie wojskowe z udziałem w budowie infrastruktury i akcjach ratowniczych.
Powstanie i znaczenie „Niebieskich Beretów”
7. Łużycka Dywizja Desantowa została powołana 8 października 1963 roku. Utworzono ją przede wszystkim na bazie 23. Dywizji Piechoty, której pododdziały stacjonowały między innymi w Gdańsku i Lęborku. Do nowego związku włączono także elementy jednostek piechoty morskiej z Dziwnowa oraz Słupska.
Potoczna nazwa „Niebieskie Berety” nawiązywała do charakteru formacji. Była to polska piechota morska, szkolona do prowadzenia działań po przeprawie morzem i lądowaniu na bronionym brzegu. Żołnierze wykorzystywali transportery pływające oraz czołgi zdolne do pokonywania przeszkód wodnych. W strukturze Ludowego Wojska Polskiego dywizja uchodziła za formację o podwyższonym poziomie wyszkolenia, obok wojsk powietrznodesantowych określanych jako „Czerwone Berety”.
Od 23. Dywizji Piechoty do formacji desantowej
Geneza 7. Łużyckiej Dywizji Desantowej wiązała się ze zmianą koncepcji wykorzystania wojsk na polskim wybrzeżu. 23. Dywizja Piechoty powstała w 1958 roku na bazie rozformowanych 3. i 5. Brygady Obrony Wybrzeża. Początkowo rozważano przeformowanie jej w dywizję zmechanizowaną, lecz ostatecznie wybrano wariant desantowy.
Decyzja ta wynikała z planów obronnych Układu Warszawskiego i koncepcji utworzenia Frontu Nadmorskiego. W takim układzie dywizja miała prowadzić działania na kierunku nadmorskim, zarówno w ramach obrony wybrzeża, jak i potencjalnych operacji desantowych. W opracowaniach dotyczących doktryny Układu Warszawskiego wskazuje się, że razem z 6. Dywizją Powietrznodesantową oraz jednostkami radzieckimi i Narodowej Armii Ludowej NRD mogła być przewidziana do działań w rejonie cieśnin duńskich.
Nie oznaczało to stałego prowadzenia działań bojowych. Głównym zadaniem dywizji było utrzymywanie gotowości, szkolenie personelu i doskonalenie współdziałania wojsk lądowych, marynarki oraz środków przeprawowych. Ćwiczenia obejmowały między innymi desant morski, opanowanie obiektów nadbrzeżnych i przemieszczanie kolumn sprzętu w warunkach poligonowych.
Struktura 7. Łużyckiej Dywizji Desantowej
Dywizja wchodziła w skład Pomorskiego Okręgu Wojskowego. Jej organizacja obejmowała trzy główne pułki desantowe, pododdziały pancerne i artyleryjskie oraz rozbudowane zaplecze inżynieryjne, remontowe, medyczne i logistyczne:
- 79. Pomorski Pułk Desantowy – stacjonował w Lęborku.
- 34. Budziszyński Pułk Desantowy – stacjonował w Słupsku.
- 35. Gdański Pułk Desantowy – stacjonował w Gdańsku.
- 11. batalion czołgów średnich – znajdował się w Słupsku.
- 41. dywizjon rakiet taktycznych i 20. dywizjon artylerii rakietowej – zapewniały wsparcie ogniowe.
- 18. batalion saperów – wykonywał zadania inżynieryjne, w tym rozminowywanie i przygotowanie przepraw.
- 7. batalion remontowy – odpowiadał za utrzymanie sprzętu.
- Pododdziały specjalistyczne – obejmowały między innymi kompanię rozpoznawczą, kompanię łączności, baterię artylerii przeciwlotniczej, kompanię zaopatrzenia i kompanię medyczną.
- Dywizyjny Punkt Zaopatrzenia – dysponował między innymi piekarnią polową, łaźnią, pralnią, pocztą polową i zapleczem medycznym.
Dowództwo i część jednostek stacjonowały w Gdańsku, między innymi w koszarach we Wrzeszczu. Taki układ pozwalał utrzymywać pododdziały w kilku ważnych garnizonach Pomorza, a jednocześnie zapewniał dostęp do poligonów i infrastruktury portowej.
Zadania wojskowe i udział w życiu regionu
Podstawą działalności „Niebieskich Beretów” było szkolenie desantowe. Żołnierze ćwiczyli przeprawy morskie, lądowanie na plażach, współdziałanie z wojskami innych rodzajów oraz działania w trudnych warunkach pogodowych. Dywizja uczestniczyła w ćwiczeniach międzynarodowych, między innymi „Braterstwo Broni” z udziałem wojsk ZSRR i NRD. Brała też udział w paradach, pokazach desantu i przedsięwzięciach propagandowych, w tym przy realizacji filmu Czterej pancerni i pies.
W 1974 roku żołnierze dywizji weszli w skład drugiej zmiany Polskiej Specjalnej Jednostki Wojskowej Doraźnych Sił Zbrojnych ONZ na Bliskim Wschodzie. Był to jeden z przykładów wykorzystania wyszkolenia jednostki poza bezpośrednim obszarem polskiego wybrzeża.
Drugim, charakterystycznym wymiarem działalności dywizji był udział w pracach na rzecz gospodarki i administracji cywilnej. Żołnierze wykonywali zadania budowlane, transportowe, porządkowe i zabezpieczające. Do najczęściej wymienianych przedsięwzięć należały:
- budowa i prace przy infrastrukturze lotniska w Rębiechowie,
- udział w rozbudowie Portu Północnego w Gdańsku,
- prace przy fabryce domów w Kokoszkach,
- roboty modernizacyjne przy stadionie MOSiR przy ulicy Traugutta,
- udział w budowie elektrowni w Żarnowcu,
- prace przy inwestycjach poza Pomorzem, między innymi w Kortowie i przy Hucie Katowice.
Pododdziały uczestniczyły także w rozminowywaniu terenu, gaszeniu pożarów i zabezpieczaniu ważnych obiektów podczas klęsk żywiołowych. Zimą 1979 roku wojsko pomagało w utrzymaniu funkcjonowania infrastruktury w warunkach silnych mrozów i opadów. W grudniu 1970 roku żołnierze brali udział w ewakuacji osób z oblężonego gmachu Komitetu Wojewódzkiego PZPR oraz w zabezpieczaniu wybranych obiektów. Były to zadania odmienne od szkolenia desantowego, ale przez lata stanowiły stały element obecności dywizji w regionie.
Tak szeroki zakres obowiązków tworzył napięcie między utrzymywaniem gotowości bojowej a wykorzystywaniem wojska jako dużej, zorganizowanej siły roboczej. W historii PRL „Niebieskie Berety” zapisały się więc nie tylko jako formacja desantowa, lecz także jako uczestnik wielu przedsięwzięć infrastrukturalnych na Pomorzu.
Od dywizji do brygady i rozwiązanie jednostki
W 1986 roku 7. Łużycka Dywizja Desantowa została przeorganizowana w 7. Brygadę Obrony Wybrzeża. Nie była to jedynie zmiana nazwy, lecz odejście od wcześniejszej struktury dywizyjnej i ograniczenie koncepcji polskiej piechoty morskiej. W 1989 roku brygadę przeformowano na strukturę batalionową.
| Lata | Etap | Charakterystyka |
|---|---|---|
| 1963 | Utworzenie 7. ŁDD | 23. Dywizję Piechoty przeformowano w formację desantową i nadano jej nazwę 7. Łużyckiej Dywizji Desantowej. |
| 1963–1986 | Okres funkcjonowania dywizji | Rozwój szkolenia desantowego, udział w ćwiczeniach, misjach, akcjach ratowniczych i inwestycjach gospodarczych. |
| 1986 | Przekształcenie w brygadę | Dywizję przeorganizowano w 7. Brygadę Obrony Wybrzeża. |
| 1989 | Zmiana struktury brygady | Brygadę przeformowano na strukturę batalionową. |
| 1993–1994 | Likwidacja | Jednostkę rozwiązano w okresie przebudowy systemu obronnego po zakończeniu zimnej wojny. W źródłach spotyka się wskazania obu tych lat w odniesieniu do końca jej istnienia. |
Dziedzictwo „Niebieskich Beretów”
Rozwiązanie dywizji i późniejszej brygady nie zakończyło historii jej symboliki. Tradycje Wojsk Obrony Wybrzeża przejmowały kolejne jednostki, a niebieskie berety i oznaki rozpoznawcze pozostały ważnym elementem tożsamości formacji związanych z obroną polskiego wybrzeża. Współcześnie dziedzictwo „Niebieskich Beretów” łączy się przede wszystkim z 7. Brygadą Obrony Wybrzeża.
Pamięć o 7. Łużyckiej Dywizji Desantowej podtrzymują spotkania byłych żołnierzy, wystawy, konferencje, publikacje i pomniki w miejscach związanych z jej garnizonami. Dla historii wojskowej Pomorza pozostaje ona przykładem jednostki, która jednocześnie realizowała ambitne zadania desantowe i była silnie obecna w codziennym funkcjonowaniu regionu.
