W terenie pomoc może dotrzeć znacznie później niż w mieście. Dlatego najpierw zadbaj o własne bezpieczeństwo, potem wezwij pomoc pod numerem 112 i dokładnie przekaż lokalizację. Do czasu przybycia służb utrzymuj funkcje życiowe poszkodowanego oraz chroń go przed wychłodzeniem.
Najpierw oceń zagrożenie
Zasada „dobry ratownik to żywy ratownik” ma w terenie szczególne znaczenie. Zanim podejdziesz do poszkodowanego, sprawdź, czy nie zagrażają Ci spadające skały, lawina, załamany lód, nurt wody, ogień, burza, ruch pojazdów albo niestabilny stok.
Jeśli miejsce jest skrajnie niebezpieczne, nie wchodź do niego bez przygotowania. Odsuń się w bezpieczne miejsce, zadzwoń pod 112 i przekaż dyspozytorowi, co widzisz. Przy wypadku nad wodą lub na lodzie pomagaj z dystansu, używając rzuconego przedmiotu, liny albo sprzętu wypornościowego. Nie wchodź spontanicznie do wody i nie wchodź grupą na załamany lód.
Nie narażaj własnego życia, aby dotrzeć do poszkodowanego kilka minut wcześniej. Kolejna ofiara utrudni akcję i może pozbawić poszkodowanego jedynej osoby zdolnej wezwać pomoc.
Po zabezpieczeniu miejsca załóż rękawiczki, jeśli je masz, i poproś innych o konkretne zadania. Jedna osoba może dzwonić pod 112, druga szukać AED lub lepszego miejsca do lądowania śmigłowca, a kolejna obserwować szlak i naprowadzać ratowników.
Jak postępować przy poszkodowanym?
Gdy możesz bezpiecznie podejść, działaj według prostego algorytmu. W każdej sytuacji zagrażającej życiu dzwoń pod 112 i wykonuj polecenia dyspozytora. Nie musisz samodzielnie rozpoznawać choroby ani urazu.
- Sprawdź reakcję. Podejdź, przedstaw się, głośno zapytaj, czy poszkodowany Cię słyszy, i delikatnie potrząśnij za ramiona. Nie poruszaj nim gwałtownie, zwłaszcza po upadku.
- Wezwij pomoc. Jeśli osoba nie reaguje, poleć konkretnej osobie zadzwonić pod 112. Gdy jesteś sam, włącz tryb głośnomówiący i działaj zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
- Udrożnij drogi oddechowe. Odchyl głowę do tyłu i unieś żuchwę. Usuń tylko widoczne ciało obce z jamy ustnej. Nie wkładaj palców na ślepo.
- Oceń oddech przez maksymalnie 10 sekund. Obserwuj ruch klatki piersiowej, słuchaj oddechu i wyczuj go policzkiem. Pojedyncze westchnienia lub nieregularne, agonalne ruchy nie są prawidłowym oddechem.
- Zastosuj właściwą pomoc. Przy prawidłowym oddechu ułóż nieprzytomnego w pozycji bocznej bezpiecznej i kontroluj oddech. Przy braku prawidłowego oddechu rozpocznij RKO.
Jeśli podejrzewasz uraz kręgosłupa, nie przemieszczaj poszkodowanego bez wyraźnej potrzeby. Wyjątkiem jest bezpośrednie zagrożenie, którego nie da się inaczej usunąć, albo konieczność wykonania RKO.
Nieprzytomny, ale oddycha
Ułóż poszkodowanego na boku w pozycji bocznej bezpiecznej, tak aby drogi oddechowe pozostały drożne. Jeśli doszło do urazu, wykonuj ruchy możliwie ostrożnie i nie zmieniaj pozycji bez powodu. Regularnie sprawdzaj oddech. Nie zostawiaj osoby samej, ponieważ jej stan może się nagle pogorszyć.
Brak prawidłowego oddechu – RKO
Jeśli poszkodowany nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową. Ułóż go na plecach, na możliwie twardym i równym podłożu. Jeśli w pobliżu znajduje się AED, poproś kogoś o przyniesienie urządzenia, ale nie opóźniaj uciskania klatki piersiowej.
- Uklęknij obok klatki piersiowej. Połóż nasadę jednej dłoni na środku klatki piersiowej, a drugą dłoń na pierwszej. Zapleć palce i utrzymuj wyprostowane ramiona.
- Wykonuj 30 uciśnięć z częstością 100–120 uciśnięć na minutę. U osoby dorosłej uciskaj na głębokość około 5–6 cm, pozwalając klatce piersiowej całkowicie się unosić po każdym ucisku.
- Udrożnij drogi oddechowe i wykonaj 2 oddechy ratownicze, jeśli potrafisz i chcesz je wykonać. Jeśli nie, prowadź nieprzerwane uciski klatki piersiowej zgodnie z poleceniami dyspozytora.
- Kontynuuj cykle 30 uciśnięć i 2 oddechów do przybycia pomocy, powrotu prawidłowego oddechu, wyczerpania albo przejęcia działań przez inną osobę. Po podłączeniu AED wykonuj polecenia urządzenia.
Przy podejrzeniu urazu ogranicz przemieszczanie poszkodowanego, ale nie rezygnuj z RKO. Jeżeli jesteście we dwoje, zmieniajcie osobę uciskającą mniej więcej co 2 minuty, aby utrzymać jakość ucisków.
Przed wyruszeniem w teren sprawdź, czy masz gotowość do wykonania podstawowych czynności:
- Wiesz, jak sprawdzić przytomność i oddech.
- Masz naładowany telefon i znasz sposób odczytania współrzędnych.
- Potrafisz wskazać miejsce na mapie lub opisać najbliższe punkty orientacyjne.
- Masz ustalone, kto wezwie pomoc, jeśli w grupie dojdzie do wypadku.
Jak wezwać pomoc w terenie?
Podczas rozmowy z dyspozytorem podaj numer telefonu, z którego dzwonisz, dokładną lokalizację, liczbę poszkodowanych, ich stan, rodzaj zdarzenia oraz zagrożenia występujące na miejscu. Nie kończ rozmowy pierwszy. Dyspozytor może potrzebować dodatkowych informacji albo przekazać instrukcje.
Współrzędne GPS odczytaj z telefonu lub urządzenia nawigacyjnego. Przekaż je w formacie pokazanym przez aplikację, bez samodzielnego zaokrąglania i zmieniania zapisu. Dodaj nazwę szlaku, numer drogi, wysokość, kierunek marszu, ostatni punkt orientacyjny oraz informację, czy do miejsca można dotrzeć pieszo, pojazdem albo śmigłowcem.
Gdy telefon nie ma zasięgu, przejdź tylko wtedy, gdy nie wymaga to pozostawienia poszkodowanego bez opieki i nie zwiększa ryzyka. Spróbuj znaleźć otwartą przestrzeń lub wyższy punkt, ale nie oddalaj się bez ustalenia, kto pozostaje przy poszkodowanym. W górach i na szlakach można także wykorzystać uzgodnione sygnały ratunkowe:
| Metoda | Zastosowanie | Jak wykonać |
|---|---|---|
| Telefon 112 | Podstawowy sposób wezwania służb | Podaj współrzędne, opis miejsca, liczbę osób i stan poszkodowanego. Słuchaj dyspozytora. |
| Sygnał alpejski | Brak łączności telefonicznej, możliwość zwrócenia uwagi osób w pobliżu | Wykonaj 6 sygnałów świetlnych lub dźwiękowych w ciągu minuty, następnie zrób minutę przerwy i powtórz sygnał. |
| Znak dla śmigłowca | Sygnalizowanie potrzeby pomocy załodze widocznego śmigłowca | Stań w bezpiecznym, otwartym miejscu. Litera Y oznacza potrzebę pomocy, a N jej brak. Nie podchodź do śmigłowca bez polecenia załogi. |
Do sygnalizacji wybierz miejsce widoczne z daleka, ale nie opuszczaj poszkodowanego tylko po to, aby poprawić widoczność. Nie używaj ognia ani materiałów pirotechnicznych, jeśli może to wywołać pożar lub zagrozić grupie.
Jak chronić poszkodowanego przed wychłodzeniem?
Wychłodzenie może postępować także latem, szczególnie gdy poszkodowany leży na mokrym podłożu, jest spocony, przemoczony albo wystawiony na wiatr. W terenie utrata ciepła przez ziemię często ma większe znaczenie, niż sugeruje temperatura powietrza.
Najpierw odizoluj poszkodowanego od podłoża. Użyj karimaty, plecaka, maty, suchej odzieży albo warstwy gałęzi, jeśli nie ma innego rozwiązania. Następnie osłoń go od wiatru i deszczu. Mokre ubranie można rozciąć lub poluzować, gdy jego zdejmowanie powodowałoby niepotrzebne poruszanie po urazie. Nie pocieraj energicznie wychłodzonej skóry.
Okryj tułów, głowę, dłonie i stopy. Folia NRC nie zastępuje izolacji od ziemi, dlatego najlepiej połączyć ją z karimatą lub inną warstwą pod poszkodowanym. Owiń osobę tak, aby ograniczyć przewiew, ale pozostaw możliwość obserwacji twarzy i oddechu. Nie podawaj alkoholu. Jedzenia ani napojów nie podawaj osobie nieprzytomnej, z zaburzeniami świadomości lub wymagającej pilnej pomocy, chyba że dyspozytor zaleci inaczej.
Przy silnym wychłodzeniu, zaburzeniach świadomości, braku prawidłowego oddechu albo szybkim pogarszaniu się stanu natychmiast przekaż tę informację dyspozytorowi. RKO prowadź zgodnie z jego instrukcjami, nawet jeśli poszkodowany jest zimny w dotyku.
Co mieć w apteczce terenowej?
Zestaw dopasuj do długości wyprawy, liczby uczestników, pogody i rodzaju terenu. Podstawowe wyposażenie może obejmować:
- folię NRC i lekką karimatę lub matę izolacyjną,
- rękawiczki nitrylowe oraz maseczkę do oddechów ratowniczych,
- opatrunki jałowe, bandaże, gazę i plaster w rolce,
- nożyczki, chustę trójkątną i środek do oczyszczenia skóry,
- gwizdek, czołówkę, naładowany telefon i powerbank.
Przydatna jest także mapa papierowa, a w górach urządzenie lub aplikacja pozwalająca odczytać współrzędne bez aktywnego połączenia z internetem. Leki przyjmowane stale powinny należeć do osoby, która ich potrzebuje. Nie podawaj poszkodowanemu własnych leków bez wyraźnych wskazań i zgody dyspozytora.
W terenie liczą się trzy decyzje: nie narażaj siebie, szybko wezwij pomoc i utrzymuj poszkodowanego przy życiu oraz cieple. Jeśli nie wiesz, co zrobić, dzwoń pod 112, włącz głośnik i postępuj dokładnie według instrukcji dyspozytora.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje szkolenia z pierwszej pomocy ani instrukcji dyspozytora medycznego. W sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia zadzwoń pod numer 112 i wykonuj przekazywane polecenia.
